بیماری های مقاربتی و انواع آن

روزانه افراد متعددی در سراسر جهان به یکی از بیماری های مقاربتی مبتلا می‌شوند. نکته نگران‌کننده اینجاست که بسیاری از این افراد هیچ علامتی ندارند و حتی از ابتلای خود آگاه نیستند. به همین دلیل بیماری‌های مقاربتی همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت جنسی محسوب می‌شوند

شاید تصور کنید بیماری جنسی فقط برای افرادی رخ می‌دهد که شرکای جنسی متعدد دارند؛ اما واقعیت این است که هر فردی که رابطه جنسی محافظت‌ نشده داشته باشد، در معرض خطر قرار می‌گیرد. بعضی از این بیماری‌ ها ممکن است با یک دوره درمان مانند درمان زگیل تناسلی با لیزر درمان شوند، اما برخی دیگر ممکن است تا پایان عمر همراه فرد باقی بمانند.

بیماری مقاربتی چیست و چرا نباید آن را نادیده گرفت؟

بیماری مقاربتی (Sexually Transmitted Disease یا STD) به گروهی از عفونت‌ها گفته می‌شود که عمدتا از طریق تماس جنسی واژینال، مقعدی یا دهانی منتقل می‌شوند. این بیماری‌ها می‌توانند توسط ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها یا انگل‌ها ایجاد شوند.

نکته مهم این است که هر بیماری جنسی لزوماً با علائم واضح همراه نیست. بسیاری از افراد آلوده هیچ نشانه‌ای ندارند اما همچنان قادر به انتقال بیماری هستند.

بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO):

روزانه بیش از یک میلیون مورد جدید از بیماری های مقاربتی در جهان رخ می‌دهد که نشان‌دهنده اهمیت آگاهی و پیشگیری از این بیماری‌ها است.

وقتی صحبت از بیماری های مقاربتی می‌شود، بسیاری از افراد تنها زگیل تناسلی یا ایدز را به یاد می‌آورند؛ اما در واقع بیش از ۳۰ نوع عفونت مختلف می‌توانند از طریق تماس جنسی منتقل شوند. این بیماری‌ها از نظر عامل ایجادکننده، شدت علائم، میزان سرایت و روش درمان با یکدیگر تفاوت دارند. برخی از آن‌ها با مصرف چند روز دارو به طور کامل درمان می‌شوند، در حالی که برخی دیگر ممکن است تا پایان عمر در بدن باقی بمانند و تنها قابل کنترل باشند.

انواع بیماری های مقاربتی

متخصصان بیماری‌های عفونی معمولا بیماری های مقاربتی را بر اساس عامل ایجادکننده به سه گروه اصلی ویروسی، باکتریایی و انگلی تقسیم می‌کنند.

بیماری های مقاربتی ویروسی

بیماری‌های ویروسی از شایع‌ترین و در برخی موارد خطرناک‌ترین بیماری‌های جنسی محسوب می‌شوند. این بیماری‌ها معمولاً با آنتی‌بیوتیک درمان نمی‌شوند و هدف از درمان، کنترل علائم و کاهش احتمال انتقال بیماری به دیگران است.

زگیل تناسلی (HPV)

زگیل تناسلی یکی از شایع‌ترین بیماری های مقاربتی در جهان است که توسط ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ایجاد می‌شود. این بیماری ممکن است به صورت برجستگی‌های کوچک و گوشتی در ناحیه تناسلی، مقعد یا اطراف آن ظاهر شود. برخی انواع HPV کم‌خطر هستند و تنها باعث ایجاد زگیل می‌شوند و با لیزر زگیل تناسلی از بین می‌روند اما برخی سویه‌های پرخطر می‌توانند خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم، سرطان مقعد و برخی سرطان‌های ناحیه سر و گردن را افزایش دهند.

تبخال تناسلی (HSV)

تبخال تناسلی توسط ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) ایجاد می‌شود و معمولاً با تاول‌های دردناک، زخم و سوزش در ناحیه تناسلی همراه است. یکی از ویژگی‌های این بیماری، عودهای مکرر آن است. بسیاری از افراد پس از بهبود اولیه ممکن است در شرایطی مانند استرس، ضعف سیستم ایمنی یا بیماری‌های دیگر دوباره علائم را تجربه کنند.

HIV یا ویروس نقص ایمنی انسانی

HIV ویروسی است که به سیستم ایمنی بدن حمله می‌کند. در صورت عدم درمان، این بیماری می‌تواند به مرحله پیشرفته‌ای به نام ایدز (AIDS) برسد. برخلاف گذشته، امروزه با استفاده از داروهای ضدویروسی، بسیاری از مبتلایان می‌توانند زندگی طولانی و طبیعی داشته باشند و خطر انتقال بیماری را به حداقل برسانند.

هپاتیت B

هپاتیت B علاوه بر انتقال از طریق خون آلوده، می‌تواند از طریق رابطه جنسی نیز منتقل شود. این بیماری کبد را درگیر می‌کند و در برخی افراد به شکل مزمن باقی می‌ماند. موارد شدید و درمان‌نشده ممکن است در سال‌های بعد منجر به سیروز یا سرطان کبد شوند.

بیماری های مقاربتی باکتریایی

بیماری‌های باکتریایی معمولاً در صورت تشخیص زودهنگام با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شوند؛ اما تأخیر در درمان می‌تواند عوارض جدی به دنبال داشته باشد.

کلامیدیا

کلامیدیا یکی از شایع‌ترین عفونت‌های باکتریایی منتقله از راه جنسی است. نکته مهم درباره این بیماری آن است که بسیاری از بیماران، به‌ویژه زنان، هیچ علامتی ندارند. در صورت درمان نشدن، کلامیدیا می‌تواند باعث بیماری التهابی لگن، حاملگی خارج رحمی و ناباروری شود.

سوزاک

سوزاک توسط باکتری نایسریا گونوره‌آ ایجاد می‌شود و معمولاً با ترشحات غیرطبیعی، سوزش ادرار و درد لگن یا بیضه‌ها همراه است. در سال‌های اخیر مقاومت برخی سویه‌های سوزاک به آنتی‌بیوتیک‌ها به یکی از نگرانی‌های مهم پزشکی تبدیل شده است.

سیفلیس

سیفلیس یکی از بیماری‌های مقاربتی شناخته‌شده است که در چند مرحله پیشرفت می‌کند. بیماری معمولاً با یک زخم بدون درد در محل ورود باکتری آغاز می‌شود. اگر درمان انجام نشود، در مراحل بعدی می‌تواند پوست، سیستم عصبی، قلب و سایر اندام‌های بدن را درگیر کند.

بیماری های مقاربتی انگلی

اگرچه شیوع این بیماری‌ها نسبت به انواع ویروسی و باکتریایی کمتر است، اما همچنان یکی از علل مهم مراجعه بیماران به پزشک محسوب می‌شوند.

تریکومونیازیس

تریکومونیازیس توسط یک انگل میکروسکوپی به نام تریکوموناس واژینالیس ایجاد می‌شود. زنان مبتلا ممکن است ترشحات کف‌آلود، خارش و بوی نامطبوع واژن را تجربه کنند. در مردان نیز گاهی بیماری بدون علامت است یا با سوزش ادرار همراه می‌شود.

شپش ناحیه تناسلی

شپش تناسلی یا «شپش عانه» از طریق تماس نزدیک پوستی و جنسی منتقل می‌شود و معمولاً باعث خارش شدید در ناحیه تناسلی می‌شود. این بیماری با داروهای موضعی قابل درمان است.

کدام بیماری مقاربتی خطرناک‌تر است؟

پاسخ این سوال به شرایط بیمار و زمان تشخیص بستگی دارد. برای مثال، کلامیدیا در مراحل اولیه ممکن است تنها یک عفونت ساده به نظر برسد، اما در صورت بی‌توجهی می‌تواند باعث ناباروری شود. از سوی دیگر، HIV و هپاتیت B از جمله بیماری‌هایی هستند که در صورت عدم کنترل، می‌توانند عوارض جدی و حتی تهدیدکننده حیات ایجاد کنند.

نکته‌ای که متخصصان همواره بر آن تأکید دارند این است که شدت خطر بیماری های مقاربتی بیشتر به تشخیص دیرهنگام و درمان نشدن آن‌ها مربوط می‌شود تا خود بیماری.

مقایسه انواع بیماری های مقاربتی

بیماری مقاربتی در زنان و مردان

بیماری های مقاربتی همیشه با علائم واضح شروع نمی‌شوند. در واقع یکی از چالش‌های اصلی این بیماری‌ها همین «خاموش بودن» آن‌ها در مراحل اولیه است. به همین دلیل بسیاری از افراد زمانی متوجه مشکل می‌شوند که بیماری وارد مراحل پیشرفته شده یا حتی به شریک جنسی منتقل شده است.

بر اساس گزارش World Health Organization، بخش قابل توجهی از عفونت‌های مقاربتی بدون علامت هستند و همین موضوع نقش مهمی در گسترش آن‌ها در سطح جهان دارد. به همین دلیل شناخت علائم احتمالی در مردان و زنان اهمیت زیادی دارد.

بیماری مقاربتی در مردان

علائم بیماری جنسی در مردان بسته به نوع عفونت می‌تواند خفیف یا شدید باشد. برخی مردان تنها یک یا دو نشانه ساده دارند و برخی دیگر علائم واضح و دردناک را تجربه می‌کنند.

علائم شایع در مردان

در مردان معمولاً اولین علائم در ناحیه تناسلی یا هنگام ادرار ظاهر می‌شود:

• سوزش یا درد هنگام ادرار
• ترشح غیرطبیعی از آلت تناسلی (شفاف، سفید یا چرکی)
• زخم یا تاول در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد
• خارش یا التهاب پوست ناحیه تناسلی
• درد یا تورم بیضه‌ها

در برخی موارد مانند سوزاک یا کلامیدیا، علامت اصلی فقط یک سوزش خفیف ادرار است که به‌راحتی نادیده گرفته می‌شود.

تجربه بالینی رایج

در کلینیک‌ های اورولوژی، بارها دیده می‌شود مردانی با شکایت «سوزش ساده ادرار» مراجعه می‌کنند، اما پس از انجام آزمایش مشخص می‌شود به عفونت‌های مقاربتی مانند سوزاک مبتلا هستند. اگر این وضعیت درمان نشود، می‌تواند به التهاب اپیدیدیم و حتی مشکلات باروری منجر شود.

بیماری مقاربتی در زنان

بیماری های مقاربتی در زنان معمولاً پیچیده‌تر و کمتر قابل تشخیص هستند. دلیل آن هم این است که برخی عفونت‌ها در محیط واژن می‌توانند مدت طولانی بدون علامت باقی بمانند.

علائم مهم در زنان

• ترشحات غیرطبیعی واژن (رنگ، بو یا مقدار غیرعادی)
• درد هنگام رابطه جنسی
• سوزش یا درد هنگام ادرار
• خونریزی بین قاعدگی‌ها یا بعد از رابطه جنسی
• خارش یا التهاب ناحیه تناسلی
• درد در ناحیه لگن یا زیر شکم

در برخی بیماری‌ها مانند کلامیدیا، ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد تا زمانی که بیماری باعث التهاب لگن یا ناباروری شود.

نکته مهم

متخصصان زنان تأکید می‌کنند که «نبود علائم، به معنای نبود بیماری نیست». به همین دلیل انجام آزمایش‌های دوره‌ای در زنان دارای ریسک بالا (مثلاً روابط جنسی محافظت‌نشده) بسیار مهم است.

بیماری مقاربتی در دوران بارداری

بارداری دوره‌ ای است که حتی یک عفونت ظاهراً ساده نیز می‌تواند پیامدهای مهمی ایجاد کند. برخی بیماری های مقاربتی قادرند از مادر به جنین منتقل شوند و مشکلاتی مانند زایمان زودرس، سقط جنین یا عفونت نوزاد را به دنبال داشته باشند.

به همین دلیل در بسیاری از کشورها آزمایش HIV، سیفلیس و هپاتیت بخشی از غربالگری‌های روتین بارداری محسوب می‌شود.

از کجا بفهمم بیماری مقاربتی دارم؟

این یکی از پرتکرارترین سوالاتی است که بیماران مطرح می‌کنند.

پاسخ کوتاه این است:

فقط با مشاهده علائم نمی‌توان بیماری مقاربتی را تشخیص داد.

برای مثال تبخال تناسلی، سیفلیس و حتی برخی قارچ‌های پوستی ممکن است ظاهری مشابه داشته باشند. به همین دلیل پزشک معمولاً از ترکیبی از معاینه، آزمایش خون، آزمایش ادرار و نمونه‌برداری استفاده می‌کند.

اگر در ماه‌های اخیر رابطه محافظت‌نشده داشته‌ اید و هرکدام از علائم زیر را تجربه می‌کنید، بهتر است توسط پزشک بررسی شوید:

• زخم تناسلی
• زگیل
• ترشحات غیرطبیعی
• درد هنگام ادرار
• خارش مداوم
• خونریزی غیرعادی

انتقال بیماری های مقاربتی

بسیاری از افراد تصور می‌کنند تنها راه انتقال بیماری جنسی، رابطه واژینال است. اما راه های انتقال بیشتری وجود دارد.

رابطه جنسی دهانی، مقعدی و واژینال مهم‌ترین راه‌های انتقال هستند. با این حال برخی بیماری‌ها از طریق تماس مستقیم پوست با پوست نیز منتقل می‌شوند؛ به همین دلیل حتی استفاده از کاندوم نیز نمی‌تواند صددرصد از انتقال زگیل تناسلی جلوگیری کند.

همچنین برخی بیماری‌ها از طریق:

• • خون آلوده
  • سرنگ مشترک
  • انتقال مادر به جنین

نیز منتقل می‌شوند.

بیماری های مقاربتی کشنده

اکثر بیماری های مقاربتی در صورت تشخیص زودهنگام قابل درمان یا کنترل هستند. اما برخی از آن‌ها در صورت بی‌توجهی می‌توانند جان بیمار را تهدید کنند. اولین بیماری HIV است که در صورت انجام ندادن درمان ضد ویروسی، به مرحله ایدز رسیده و سیستم ایمنی را به شدت تضعیف می‌کند و احتمال مرگ را بالا می‌برد.

بیماری بعدی سیفلیس است که اگر به مراحل پیشرفته برسد می‌تواند به مغز، قلب و اعصاب آسیب بزند.

و در نهایت بیماری هپاتیت B که در موارد مزمن می‌تواند منجر به سیروز یا سرطان کبد شود.

باورهای اشتباه درباره بیماری های مقاربتی

اطلاعات نادرست درباره بیماری‌های مقاربتی (STD یا STI) یکی از مهم‌ترین دلایل گسترش این عفونت‌ها است. بسیاری از افراد به دلیل باورهای غلط، علائم خود را جدی نمی‌گیرند، آزمایش انجام نمی‌دهند یا تصور می‌کنند در معرض خطر نیستند. آشنایی با واقعیت‌های علمی می‌تواند به تشخیص زودهنگام، درمان مؤثر و پیشگیری از انتقال بیماری کمک کند.

1-فقط افرادی که شرکای جنسی متعدد دارند به بیماری مقاربتی مبتلا می‌شوند.

هر فردی که رابطه جنسی محافظت‌نشده داشته باشد، حتی با یک شریک جنسی، ممکن است به بیماری‌های مقاربتی مبتلا شود. اگر یکی از طرفین به عفونت مبتلا باشد، تنها یک بار تماس جنسی نیز می‌تواند برای انتقال برخی بیماری‌ها مانند کلامیدیا، سوزاک، تبخال تناسلی یا HIV کافی باشد.

2-اگر علامتی نداشته باشم، حتماً سالم هستم.

بسیاری از بیماری‌های مقاربتی در مراحل اولیه هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند. برای مثال، کلامیدیا، HPV، HIV و حتی سیفلیس ممکن است برای مدت طولانی بدون نشانه باشند. با این حال، فرد همچنان می‌تواند بیماری را به شریک جنسی خود منتقل کند. به همین دلیل، در صورت داشتن رابطه جنسی پرخطر یا محافظت‌نشده، انجام آزمایش اهمیت زیادی دارد.

3-استفاده از کاندوم به طور صددرصد از همه بیماری‌های مقاربتی جلوگیری می‌کند.

استفاده صحیح و مداوم از کاندوم خطر انتقال بسیاری از بیماری‌های مقاربتی را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد، اما محافظت کامل ایجاد نمی‌کند. برخی بیماری‌ها مانند زگیل تناسلی (HPV)، تبخال تناسلی (HSV) و شپش تناسلی می‌توانند از طریق تماس پوست با پوست در نواحی خارج از پوشش کاندوم نیز منتقل شوند.

4-رابطه جنسی دهانی یا مقعدی خطر انتقال بیماری ندارد.

بیماری‌های مقاربتی می‌توانند از طریق هر نوع تماس جنسی، از جمله رابطه دهانی و مقعدی، منتقل شوند. سوزاک، کلامیدیا، سیفلیس، تبخال تناسلی، HPV و HIV از جمله بیماری‌هایی هستند که در این نوع روابط نیز قابلیت انتقال دارند.

5-بیماری‌های مقاربتی همیشه قابل تشخیص از روی ظاهر هستند.

تشخیص بیماری‌های مقاربتی تنها بر اساس ظاهر ضایعات یا علائم امکان‌پذیر نیست. بسیاری از بیماری‌ها علائم مشابهی دارند یا اصلاً بدون علامت هستند. تشخیص قطعی معمولاً با معاینه پزشک و انجام آزمایش‌هایی مانند آزمایش خون، آزمایش ادرار یا نمونه‌برداری از ترشحات انجام می‌شود.

6-بیماری‌های مقاربتی فقط جوانان را درگیر می‌کنند.

این بیماری‌ها محدود به سن خاصی نیستند. هر فردی که از نظر جنسی فعال باشد، صرف‌نظر از سن، در صورت قرار گرفتن در معرض عوامل خطر ممکن است به یکی از بیماری‌های مقاربتی مبتلا شود.

7-اگر یک بار درمان شوم، دیگر هرگز به همان بیماری مبتلا نمی‌شوم.

ابتلا به برخی بیماری‌های مقاربتی مانند کلامیدیا، سوزاک و تریکومونیازیس پس از درمان نیز امکان‌پذیر است و فرد در صورت تماس مجدد با شریک آلوده می‌تواند دوباره مبتلا شود. همچنین بیماری‌هایی مانند تبخال تناسلی و HPV ممکن است پس از کنترل اولیه، دوباره عود کنند.

8-فقط افراد دارای علائم می‌توانند بیماری را منتقل کنند.

بسیاری از افراد بدون داشتن هیچ علامتی ناقل بیماری هستند. انتقال بدون علامت در بیماری‌هایی مانند HIV، HPV، کلامیدیا و تبخال تناسلی نقش مهمی در گسترش این عفونت‌ها دارد. به همین دلیل، نداشتن علائم به معنای غیرقابل انتقال بودن بیماری نیست.

9-واکسن HPV یا هپاتیت B باعث می‌شود دیگر هیچ بیماری مقاربتی نگیرم.

انواع واکسن HPV تنها از برخی سویه‌های پرخطر و شایع ویروس پاپیلومای انسانی محافظت می‌کند و واکسن هپاتیت B نیز فقط در برابر ویروس هپاتیت B مؤثر است. این واکسن‌ها از ابتلا به بیماری‌هایی مانند HIV، تبخال تناسلی، کلامیدیا یا سوزاک جلوگیری نمی‌کنند؛ بنابراین رعایت سایر روش‌های پیشگیری همچنان ضروری است.

10-بیماری‌های مقاربتی همیشه خطرناک یا کشنده هستند.

همه بیماری‌های مقاربتی تهدیدکننده حیات نیستند. بسیاری از آن‌ها مانند کلامیدیا، سوزاک، سیفلیس و تریکومونیازیس در صورت تشخیص زودهنگام با درمان مناسب قابل درمان هستند. با این حال، بی‌توجهی به درمان می‌تواند عوارضی مانند ناباروری، بیماری التهابی لگن، آسیب کبد، افزایش خطر برخی سرطان‌ها یا تضعیف سیستم ایمنی را به دنبال داشته باشد.

جمع‌بندی

باورهای نادرست درباره بیماری‌های مقاربتی می‌توانند باعث تأخیر در تشخیص، درمان و پیشگیری شوند. آگاهی از واقعیت‌های علمی، استفاده از روش‌های محافظتی، انجام آزمایش در صورت قرار گرفتن در معرض خطر و مراجعه به پزشک هنگام بروز علائم، مهم‌ترین راهکارها برای حفظ سلامت جنسی و کاهش انتقال این بیماری‌ها هستند.

پیشگیری از بیماری های مقاربتی

اگرچه پیشرفت‌های پزشکی باعث شده بسیاری از بیماری های مقاربتی قابل کنترل باشند، اما پیشگیری همچنان بهترین راهکار است.

استفاده از کاندوم، انجام آزمایش‌های دوره‌ای، واکسیناسیون HPV و هپاتیت B، داشتن شریک جنسی ثابت و مراجعه سریع در صورت مشاهده علائم مشکوک، از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه محسوب می‌شوند.

جمع بندی

بیماری های مقاربتی گروهی از عفونت‌ها هستند که می‌توانند بدون علامت باقی بمانند اما در صورت بی‌توجهی عوارضی جدی مانند ناباروری، مشکلات بارداری، سرطان و حتی مرگ ایجاد کنند. آگاهی، غربالگری منظم و مراجعه به‌موقع به پزشک، مهم‌ترین عوامل محافظت از سلامت جنسی هستند.

در صورت ابتلا به بیماری های مقاربتی مانند زگیل تناسلی کلینیک پیکاطب با مجهزترین و بروزترین دستگاه های روز دنیا و پزشکانی مجرب خدمات درمان با لیزر را به شما ارائه دهد.