پولیپ روده چیست؟ علائم، انواع، علل و راه های تشخیص و درمان

روده بزرگ وظیفه جذب آب و املاح از مواد غذایی هضم شده و شکل دادن به مدفوع را بر عهده دارد. لایه داخلی این اندام به طور پیوسته سلول های خود را بازسازی می کند و همین بازسازی مداوم، زمینه را برای بروز خطاهای ژنتیکی در تقسیم سلولی فراهم می کند. یکی از پیامدهای این خطاها، شکل گیری پولیپ روده است.

علاوه بر پولیپ، برخی مشکلات دیگر ناحیه رکتوم مانند پرولاپس رکتوم نیز ممکن است باعث علائم گوارشی مشابه شوند. آشنایی با روش‌ های درمان پرولاپس رکتوم به تشخیص مسیر مناسب پیگیری و درمان کمک می‌کند.

پولیپ روده چیست؟

پولیپ روده به توده کوچکی گفته می شود که روی لایه داخلی روده بزرگ یا رکتوم شکل می گیرد. این توده ها از رشد غیر طبیعی سلول های پوشاننده دیواره روده به وجود می آیند و اندازه آن ها از چند میلی متر تا چند سانتی متر متغیر است. بیشتر پولیپ های روده خوش خیم هستند و مشکل جدی ایجاد نمی کنند، اما برخی از آن ها با گذشت زمان می توانند به سلول های سرطانی تبدیل شوند. به همین دلیل شناخت این بیماری و توجه به علائم آن بسیار حائز اهمیت است.

پولیپ روده در بیشتر موارد هیچ نشانه ای ندارد و فرد تا سال ها از وجود آن بی خبر است. کشف این توده ها در اغلب موارد در جریان کولونوسکوپی غربالگری یا بررسی علت علائم گوارشی دیگر اتفاق می افتد. با افزایش سن احتمال بروز پولیپ روده هم بیشتر می شود و همین موضوع دلیل اصلی توصیه به انجام کولونوسکوپی دوره ای برای افراد بالای چهل و پنج سال است.

نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که وجود پولیپ به معنای ابتلا به سرطان نیست. با این حال برداشتن به موقع پولیپ می تواند از پیشرفت آن به سمت سرطان روده بزرگ جلوگیری کند. این موضوع را در ادامه مقاله با جزئیات بیشتری بررسی خواهیم کرد.

انواع پولیپ روده

پولیپ های روده از نظر ساختار بافتی و خطر تبدیل شدن به سرطان به چند دسته تقسیم می شوند. شناخت این دسته بندی به پزشک کمک می کند تا برنامه پیگیری مناسب را برای هر بیمار تعیین کند که می‌توانید در جدول زیر آن ها را مشاهده کنید.

نوع پولیپ	ویژگی اصلی	میزان خطر تبدیل به سرطان
آدنوماتوز، زیرگروه توبولار	شایع ترین نوع، رشد غده ای	متوسط
آدنوماتوز، زیرگروه ویلوز	رشد پرزی، اغلب اندازه بزرگ تر	بالا
هایپرپلاستیک	کوچک، بیشتر در رکتوسیگموئید	پایین
دندانه ای (سراتید)	ساختار دندانه مانند در بررسی بافت شناسی	متوسط تا بالا
التهابی	مرتبط با بیماری های التهابی روده	پایین
هامارتوماتوز	مرتبط با سندروم های ژنتیکی خاص	متغیر

از میان این انواع، پولیپ های آدنوماتوز بیشترین سهم را دارند و در بیشتر بررسی های پاتولوژی مشاهده می شوند. زیرمجموعه های آدنوم شامل توبولار، ویلوز و توبولوویلوز است که هر کدام درجه متفاوتی از احتمال بدخیمی را دارند. پولیپ های ویلوز نسبت به بقیه، احتمال تبدیل شدن به سرطان بیشتری دارند و پزشکان توجه ویژه ای به آن ها نشان می دهند.

پولیپ های هایپرپلاستیک در اغلب موارد کوچک و بی خطر هستند و بیشتر در قسمت پایینی روده بزرگ دیده می شوند. در مقابل، پولیپ های دندانه ای که سراتید هم نامیده می شوند، حتی در اندازه کوچک هم می توانند پتانسیل تبدیل به سرطان داشته باشند، به خصوص وقتی در قسمت های بالاتر روده قرار بگیرند.

پولیپ روده از چه به وجود می آید؟

عوامل زیادی در شکل گیری پولیپ روده نقش دارند و در بیشتر موارد ترکیبی از این عوامل باعث بروز بیماری می شود. رشد غیر طبیعی سلول های پوشاننده روده در پی جهش های ژنتیکی، التهاب مزمن یا سبک زندگی نامناسب رخ می دهد. این خطاهای ژنتیکی گاهی اکتسابی هستند و گاهی هم از والدین به فرزندان منتقل می شوند، موضوعی که در بخش بعدی بیشتر توضیح داده می شود.

برخی از مهم ترین عوامل خطر به شرح زیر است:

• افزایش سن، به خصوص بعد از چهل و پنج سالگی
• سابقه خانوادگی پولیپ یا سرطان روده بزرگ
• رژیم غذایی پرچرب و کم فیبر
• مصرف زیاد گوشت قرمز و فرآوری شده
• اضافه وزن و چاقی
• سیگار کشیدن و مصرف الکل
• کم تحرکی و نداشتن فعالیت بدنی منظم
• ابتلا به بیماری های التهابی روده مانند کرون یا کولیت اولسراتیو
• دیابت نوع دو

نکته قابل توجه این است که تغییر در سبک زندگی می تواند تا حد زیادی خطر بروز پولیپ روده را کاهش دهد. افزایش مصرف فیبر، کاهش وزن، ورزش منظم و ترک سیگار از جمله اقداماتی هستند که در پیشگیری از این بیماری موثر هستند.

آیا پولیپ روده ارثی است؟

بله، در بخشی از موارد، پولیپ های روده زمینه ژنتیکی و ارثی دارند. دو نمونه شناخته شده در این زمینه، پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی و سندروم لینچ هستند. در پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی، صدها یا حتی هزاران پولیپ در روده بزرگ فرد شکل می گیرد و اگر درمان نشود، احتمال تبدیل شدن به سرطان در سنین جوانی بسیار بالا خواهد بود. سندروم لینچ هم یکی از شایع ترین علل ارثی سرطان روده بزرگ به شمار می رود، حتی اگر تعداد پولیپ ها زیاد نباشد.

اگر یکی از اعضای درجه یک خانواده شما، مانند پدر، مادر یا خواهر و برادر، سابقه پولیپ یا سرطان روده بزرگ داشته باشد، خطر ابتلای شما نیز افزایش می یابد. در این شرایط پزشکان توصیه می کنند غربالگری زودتر از سن معمول شروع شود. مشورت با متخصص ژنتیک پزشکی و انجام آزمایش های تخصصی می تواند در تعیین میزان خطر واقعی کمک کننده باشد.

پولیپ روده از چه سنی شروع می شود؟

پولیپ روده در هر سنی ممکن است شکل بگیرد، اما شیوع آن به طور محسوسی بعد از پنجاه سالگی افزایش پیدا می کند. به همین علت بیشتر راهنماهای پزشکی، غربالگری روتین را از سن چهل و پنج سالگی برای افراد با خطر معمولی توصیه می کنند.

در افرادی که سابقه خانوادگی پولیپ یا سرطان روده بزرگ دارند، شروع غربالگری باید زودتر انجام شود، این فاصله اغلب حدود ده سال زودتر از سنی است که خویشاوند درجه یک به بیماری مبتلا شده است. برای نمونه اگر پدر فردی در چهل سالگی به سرطان روده بزرگ مبتلا شده باشد، فرزند او باید از حدود سی سالگی زیر نظر پزشک قرار بگیرد.

جوان بودن به تنهایی تضمینی برای نبود پولیپ نیست. در سال های اخیر آمار ابتلا به پولیپ و حتی سرطان روده بزرگ در افراد زیر پنجاه سال هم رشد داشته که بخشی از آن به تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی نسبت داده می شود.

علائم پولیپ روده

بخش بزرگی از پولیپ های روده هیچ علامتی ایجاد نمی کنند و به همین دلیل کشف زودهنگام آن ها بدون انجام آزمایش های غربالگری دشوار است. با این حال، وقتی پولیپ اندازه بزرگ تری پیدا می کند یا در موقعیت خاصی از روده قرار بگیرد، ممکن است نشانه هایی از خود نشان دهد.

از جمله علائمی که می تواند نشانه پولیپ روده باشد:

• خون در مدفوع یا خونریزی از رکتوم
• تغییر رنگ مدفوع به قرمز روشن یا تیره
• تغییر در الگوی دفع، شامل یبوست یا اسهال طولانی مدت
• احساس دفع ناقص بعد از اجابت مزاج
• درد یا کرامپ خفیف در ناحیه شکم
• کم خونی ناشی از فقر آهن که با ضعف و خستگی همراه است
• ترشح موکوس یا مخاط همراه با مدفوع

برخی علائم پولیپ روده مانند تغییر در الگوی دفع، یبوست، اسهال یا احساس دفع ناقص ممکن است در بیماری‌های گوارشی دیگری هم دیده شوند. برای مثال، سندروم روده تحریک پذیر نیز می‌تواند با تغییر عادات دفع، نفخ و ناراحتی شکمی همراه باشد؛ به همین دلیل تشخیص علت اصلی علائم تنها بر اساس نشانه‌های ظاهری امکان‌پذیر نیست و بررسی پزشکی اهمیت زیادی دارد.

علائم پولیپ روده خطرناک

برخی از نشانه ها بیشتر با پولیپ های بزرگ تر یا مواردی که خطر بدخیمی دارند همراه هستند و نباید نادیده گرفته شوند. جدول زیر تفاوت میان علائم معمول و علائمی که باید جدی گرفته شوند را نشان می دهد.

دسته علائم	نمونه ها
علائم خفیف و شایع تر	خون کم و گاه به گاه در مدفوع، نفخ خفیف، تغییر جزئی و کوتاه مدت در دفع
علائم هشدار دهنده	خونریزی مداوم رکتوم، کاهش وزن بدون دلیل مشخص، کم خونی فقر آهن، درد شدید و پیوسته شکم، نازک شدن غیرعادی مدفوع

اگر خونریزی رکتوم بیش از چند روز ادامه پیدا کند، یا کاهش وزن بدون دلیل مشخص رخ دهد، بهتر است بدون معطلی به پزشک گوارش مراجعه شود. تشخیص زودهنگام در این موارد نقش تعیین کننده ای در روند درمان دارد.

از کجا بفهمیم پولیپ روده داریم؟

با توجه به این که پولیپ روده در بسیاری از افراد بدون علامت است، تنها راه مطمئن برای آگاهی از وجود آن، انجام آزمایش های غربالگری است. کولونوسکوپی به عنوان روش اصلی، امکان مشاهده مستقیم دیواره روده و برداشتن پولیپ در همان جلسه را فراهم می کند.

علاوه بر غربالگری برنامه ریزی شده، توجه به علائم هشداردهنده هم می تواند سرنخ مفیدی باشد. اگر متوجه خون در مدفوع شدید، الگوی دفع شما بدون دلیل روشن تغییر کرد، یا دچار کم خونی غیرقابل توجیه شدید، این نشانه ها دلیل کافی برای مراجعه به پزشک و درخواست بررسی روده هستند.

سابقه خانوادگی هم باید در نظر گرفته شود. کسانی که یکی از بستگان نزدیک آن ها به پولیپ یا سرطان روده بزرگ مبتلا شده، حتی در نبود علامت، باید زودتر از دیگران تحت غربالگری قرار بگیرند. در نهایت، بهترین توصیه این است که به جای تلاش برای خودتشخیصی، نتیجه گیری نهایی به پزشک متخصص سپرده شود.

آیا پولیپ روده باعث کاهش وزن می شود؟

کاهش وزن به تنهایی از علائم شایع پولیپ های کوچک و ساده نیست. بیشتر افرادی که پولیپ کوچک دارند، وزن ثابتی را تجربه می کنند و هیچ تغییر محسوسی در اشتها یا وزن بدن آن ها دیده نمی شود.

با این حال، کاهش وزن بدون دلیل مشخص، به خصوص وقتی با خستگی، کم خونی یا تغییر مداوم در عادت دفع همراه باشد، می تواند نشانه پیشرفت بیماری یا وجود پولیپ بزرگ با ویژگی های مشکوک باشد. در چنین شرایطی احتمال درگیری بیشتر بافت روده یا حتی آغاز فرآیند بدخیمی وجود دارد و باید هر چه زودتر بررسی شود.

آیا پولیپ روده باعث یبوست می شود؟

پولیپ‌های کوچک معمولا مانعی برای عبور محتویات روده ایجاد نمی‌کنند، اما پولیپ‌های بزرگ‌تر بسته به محل قرارگیری ممکن است فضای داخلی روده را محدود کنند و باعث تغییر در دفع شوند. در موارد شدیدتر، بروز علائمی مانند درد شکمی شدید، نفخ قابل توجه، استفراغ یا قطع دفع می‌تواند نیاز به بررسی فوری از نظر انسداد روده داشته باشد.

باید توجه داشت که یبوست مزمن بیشتر با عواملی مانند رژیم غذایی کم فیبر، کم آبی بدن و کم تحرکی مرتبط است و در اکثر موارد ربطی به پولیپ ندارد. با این وجود، اگر یبوست به تازگی شروع شده و همراه با خونریزی یا کاهش قطر مدفوع باشد، بررسی روده توسط پزشک ضروری است.

پولیپ روده بزرگ و خطرات آن

اندازه پولیپ یکی از مهم ترین معیارها برای تعیین میزان خطر آن است. پولیپ هایی که اندازه شان از یک سانتی متر بیشتر می شود، نسبت به موارد کوچک تر احتمال بیشتری برای داشتن سلول های غیرطبیعی یا بدخیم دارند. عواملی مانند نوع بافتی پولیپ، درجه دیسپلازی و شکل ظاهری آن هم در کنار اندازه بررسی می شوند.

برداشتن پولیپ های بزرگ گاهی با روش معمول کولونوسکوپی به سادگی امکان پذیر نیست و نیاز به تکنیک های پیشرفته تری مانند برداشتن مخاطی آندوسکوپیک یا حتی جراحی دارد. هر چه پولیپ در مرحله کوچک تر شناسایی و برداشته شود، روند درمان ساده تر و ایمن تر خواهد بود. این موضوع یکی از دلایل اصلی اهمیت غربالگری منظم روده بزرگ است.

پولیپ روده چگونه تشخیص داده می شود؟

برای تشخیص پولیپ روده، پزشکان از چند روش مختلف استفاده می کنند که هر کدام کاربرد و دقت متفاوتی دارند. جدول زیر رایج ترین روش های تشخیصی را معرفی می کند.

روش	توضیح کوتاه
کولونوسکوپی	مشاهده کامل روده بزرگ و امکان برداشتن پولیپ در همان جلسه
سیگموئیدوسکوپی	بررسی قسمت پایینی روده بزرگ و رکتوم
کولونوگرافی با سی تی اسکن	تصویربرداری غیرتهاجمی از روده بزرگ
آزمایش خون مخفی در مدفوع	بررسی وجود خون غیرقابل مشاهده در مدفوع
آزمایش دی ان ای مدفوع	شناسایی تغییرات ژنتیکی مرتبط با پولیپ یا سرطان

در بیشتر موارد، کولونوسکوپی به عنوان استاندارد طلایی شناخته می شود، چون علاوه بر تشخیص، امکان برداشتن پولیپ و ارسال آن برای بررسی پاتولوژی را هم در همان جلسه فراهم می کند. پیش از انجام این روش، بیمار باید چند روز قبل رژیم غذایی کم فیبر داشته باشد و شب قبل از عمل، محلول ملین مخصوصی مصرف کند تا روده به طور کامل تخلیه و تمیز شود. تمیزی روده در کیفیت تصویر و دقت تشخیص پزشک تاثیر مستقیم دارد. سایر روش های ذکر شده بیشتر برای غربالگری اولیه یا افرادی که به هر دلیل امکان انجام کولونوسکوپی را ندارند، کاربرد دارند.

آیا پولیپ روده همان سرطان است؟

این سوال یکی از پرتکرارترین پرسش های بیماران است و پاسخ آن روشن است: پولیپ روده با سرطان روده یکسان نیست. پولیپ یک توده خوش خیم است که از رشد بیش از حد سلول های پوشاننده دیواره روده به وجود می آید، در حالی که سرطان به رشد کنترل نشده و مهاجم سلول های غیرطبیعی گفته می شود که توانایی گسترش به بافت های اطراف یا سایر اندام ها را دارد.

با این حال، ارتباط نزدیکی میان این دو وجود دارد. برخی از انواع پولیپ، به خصوص آدنوماتوز و سراتید، در طول چند سال می توانند دستخوش تغییرات ژنتیکی شوند و به سرطان تبدیل شوند. این فرآیند در بیشتر موارد زمان بر است و به همین دلیل شناسایی و برداشتن پولیپ در مراحل اولیه، بهترین فرصت برای پیشگیری از سرطان روده بزرگ به شمار می رود. به بیان ساده، پولیپ را می توان مرحله ای پیش از سرطان دانست، نه خود بیماری سرطان.

قرص برای پولیپ روده

بسیاری از افراد به دنبال دارو یا قرصی هستند که بتواند پولیپ روده را از بین ببرد، اما باید صادقانه گفت که تا امروز هیچ داروی خوراکی برای حذف پولیپ های موجود در روده تایید نشده است. تنها راه قطعی برداشتن پولیپ، انجام روش آندوسکوپیک در جریان کولونوسکوپی است که طی آن پزشک با ابزار مخصوص، پولیپ را جدا و خارج می کند.

با این حال، برخی داروها در پیشگیری از تشکیل پولیپ های جدید یا کاهش خطر عود آن، مورد مطالعه قرار گرفته اند. برای نمونه، در برخی پژوهش ها به نقش آسپرین یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی در کاهش احتمال بازگشت آدنوم در افراد پرخطر اشاره شده، اما مصرف این داروها باید تنها زیر نظر پزشک انجام شود، چون عوارضی مانند خونریزی گوارشی هم می توانند به همراه داشته باشند. مکمل هایی مانند کلسیم و ویتامین دی هم در برخی مطالعات با کاهش نسبی خطر همراه بوده اند، هرچند شواهد در این زمینه هنوز قطعی نیست.

خودسرانه مصرف کردن هر نوع دارو یا مکمل با هدف درمان پولیپ روده توصیه نمی شود و بهتر است این تصمیم با مشورت پزشک متخصص گرفته شود.

بعد از برداشتن پولیپ روده چه باید کرد؟

بعد از انجام پولیپکتومی، رعایت چند نکته ساده به بهبود سریع تر و کاهش خطر عوارض کمک می کند.

• در ساعات اولیه بعد از عمل، به دلیل اثر داروهای آرام بخش، از رانندگی یا انجام کارهای نیازمند تمرکز خودداری کنید
• در روز اول رژیم غذایی سبک و مایعات کافی مصرف کنید و به تدریج به رژیم عادی برگردید
• از فعالیت های سنگین بدنی و بلند کردن اجسام سنگین تا چند روز خودداری کنید، به خصوص اگر پولیپ بزرگ بوده باشد
• در صورت مشاهده خونریزی شدید، درد شدید شکم، تب یا سرگیجه، بدون تاخیر با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید
• نتیجه بررسی پاتولوژی پولیپ را با پزشک خود مرور کنید تا نوع دقیق پولیپ و برنامه پیگیری مشخص شود

بیشتر افراد در همان روز انجام پولیپکتومی می توانند به منزل بازگردند و ظرف یک تا دو روز به فعالیت های روزمره خود برگردند، مگر این که پزشک به دلیل خاصی توصیه دیگری داشته باشد. فاصله زمانی برای تکرار کولونوسکوپی بعدی بر اساس تعداد، اندازه و نوع بافتی پولیپ های برداشته شده تعیین می شود؛ در برخی افراد این فاصله چند سال و در برخی دیگر کوتاه تر خواهد بود. پیروی از توصیه پزشک در این زمینه، نقش مهمی در پیشگیری از بازگشت بیماری یا پیشرفت آن دارد. کنار گذاشتن سیگار، اصلاح رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی هم از جمله اقداماتی هستند که خطر تشکیل پولیپ های جدید را کاهش می دهند.

دکتر عاطفه دهقانی متخصص جراحی عمومی می‌گوید: پولیپ روده در صورت شناسایی زودهنگام، یکی از قابل پیشگیری ترین علل سرطان روده بزرگ محسوب می شود. بسیاری از بیمارانی که با تشخیص دیرهنگام سرطان روده بزرگ مواجه می شوند، سال ها پیش از آن فرصت انجام کولونوسکوپی غربالگری را داشته اند، اما به دلایل مختلف از جمله نبود علامت یا نگرانی از انجام آزمایش، آن را به تعویق انداخته اند.

جمع بندی

پولیپ روده یکی از شایع ترین یافته های گوارشی است که در بیشتر موارد بدون علامت باقی می ماند و تنها با انجام غربالگری قابل کشف است. شناخت انواع پولیپ، عوامل خطر، علائم هشداردهنده و روش های تشخیصی به افراد کمک می کند تا تصمیم آگاهانه تری درباره سلامت روده خود بگیرند. با وجود این که پولیپ با سرطان یکسان نیست، ارتباط نزدیک میان این دو، اهمیت پیگیری پزشکی منظم را دوچندان می کند.

سوالات متداول

آیا پولیپ روده خود به خود از بین می‌رود؟
معمولاً پولیپ روده خود به خود از بین نمی‌رود. در صورت تشخیص، پزشک با توجه به اندازه و نوع پولیپ درباره برداشتن آن تصمیم می‌گیرد.

چقدر طول می‌کشد پولیپ روده سرطانی شود؟
زمان مشخصی برای سرطانی شدن پولیپ وجود ندارد. بعضی پولیپ‌ها ممکن است طی چند سال دچار تغییرات پیش‌سرطانی شوند.

چه اندازه‌ای از پولیپ روده خطرناک است؟
پولیپ‌های بزرگ‌تر از یک سانتی‌متر معمولاً نیاز به بررسی دقیق‌تری دارند. با این حال، نوع بافتی پولیپ هم در میزان خطر آن نقش دارد.

آیا پولیپ روده بعد از برداشتن دوباره برمی‌گردد؟
ممکن است بعد از برداشتن، پولیپ‌های جدیدی در روده ایجاد شوند. به همین دلیل انجام کولونوسکوپی‌های دوره‌ای اهمیت دارد.

پولیپ روده چند میلی‌متری باید برداشته شود؟
برای برداشتن پولیپ فقط اندازه ملاک نیست. پزشک شکل، محل و ظاهر پولیپ را هم بررسی می‌کند و بسیاری از پولیپ‌ها هنگام کولونوسکوپی برداشته می‌شوند.

بعد از برداشتن پولیپ چند وقت یک‌بار باید کولونوسکوپی انجام داد؟
زمان کولونوسکوپی بعدی به تعداد، اندازه و نوع پولیپ بستگی دارد. فاصله پیگیری برای هر فرد توسط پزشک تعیین می‌شود.

آیا همه پولیپ‌های روده به سرطان تبدیل می‌شوند؟
خیر، بیشتر پولیپ‌ها خوش‌خیم هستند. با این حال، بعضی انواع پولیپ احتمال بیشتری برای تبدیل شدن به ضایعات پیش‌سرطانی دارند.