آبسه مقعدی در کودکان و نوزادان؛ علت، علائم و روش‌های درمان

دیدن یک برجستگی قرمز یا جوش چرکی کنار مقعد کودک می‌تواند والدین را نگران کند. آبسه مقعدی در کودکان به تجمع چرک ناشی از عفونت در بافت‌های نزدیک مقعد گفته می‌شود. این مشکل به‌ویژه در پسران شیرخوار دیده می‌شود. درمان نوزادان همیشه مانند بزرگسالان نیست: بعضی آبسه‌های کوچک با پیگیری پزشکی بهبود می‌یابند، اما موارد بزرگ یا همراه با تب ممکن است به تخلیه نیاز داشته باشند.

آبسه مقعدی در کودکان چیست؟

آبسه پری‌آنال یا آبسه اطراف مقعد، حفره کوچکی از چرک است که معمولاً درست زیر پوست مجاور دهانه مقعد تشکیل می‌شود. با تکثیر باکتری‌ها التهاب ایجاد می‌شود. این عفونت با آبسه مقعدی در بزرگسالان شباهت دارد، اما سیر بیماری در شیرخواران متفاوت است.

پیکاطب؛ همراه شما در مسیر درمان

تجربه تخصصی، تشخیص دقیق و درمان متناسب

پیکاطب با بهره‌گیری از تجربه بیش از ۱۵ سال فعالیت مجموعه درمانی و همکاری با پزشکان متخصص، از جمله دکتر عاطفه دهقانی تفتی، متخصص جراحی عمومی، در زمینه بررسی و درمان تخصصی بیماری‌های نشیمنگاهی فعالیت می‌کند. تمرکز ما بر درمان بواسیر (هموروئید)، شقاق، فیستول، کیست مویی، آبسه مقعدی و زگیل تناسلی با انتخاب روش‌های متناسب با شرایط هر بیمار است. در پیکاطب تلاش می‌کنیم با استفاده از روش‌های نوین و کم‌تهاجمی، از جمله لیزر در موارد مناسب، مسیر درمانی مؤثر، ایمن و همراه با کمترین آسیب ممکن را فراهم کنیم.

هدف ما فقط رفع علائم نیست؛ بلکه تشخیص دقیق، انتخاب آگاهانه روش درمان و همراهی با بیمار تا طی‌شدن روند بهبودی است.

تماس و دریافت راهنمایی درمانی 0905 373 4746

برای دریافت اطلاعات بیشتر و هماهنگی مراجعه با مجموعه تماس بگیرید.

آبسه اطراف مقعد کودک چه شکلی است؟

معمولاً برآمدگی گرد و قرمز نزدیکی دهانه مقعد دیده می‌شود. گاهی مرکز آن زرد می‌شود یا چرک خارج می‌کند. اندازه و حساسیت ضایعه متفاوت است.

تفاوت آبسه مقعدی در کودکان و بزرگسالان

در بزرگسالان، تخلیه درمان اصلی بیشتر آبسه‌هاست؛ اما در شیرخوار زیر یک سال با آبسه سطحی و حال عمومی خوب، پزشک ممکن است مراقبت غیرجراحی و پیگیری نزدیک را انتخاب کند.

علت آبسه مقعدی در کودکان و نوزادان چیست؟

علت دقیق در همه کودکان مشخص نیست. آبسه سطحی شیرخواران اغلب با التهاب یا عفونت غدد کوچک نزدیک کانال مقعد ارتباط دارد. در کودکان بزرگ‌تر، بیماری‌های زمینه‌ای نیز ممکن است نقش داشته باشند.

عفونت غدد اطراف مقعد

وقتی مسیر خروج ترشحات غدد نزدیک مقعد مسدود شود، باکتری‌ها می‌توانند در آن ناحیه تکثیر شوند و آبسه ایجاد کنند. این روند لزوماً ناشی از رعایت نکردن بهداشت نیست. همچنین هر جوش چرکی روی باسن، آبسه منشأگرفته از غدد مقعدی محسوب نمی‌شود.

چرا آبسه مقعدی در نوزادان پسر شایع‌تر است؟

این بیماری در پسران زیر یک سال بیشتر گزارش شده است. نقش رشد غدد مقعدی و تغییرات هورمونی مطرح شده، اما علت دقیق قطعی نیست. دختران نیز ممکن است مبتلا شوند.

آیا یبوست، اسهال و پوشک باعث آبسه مقعدی می‌شوند؟

پوشک و تماس با مدفوع می‌توانند پوست را تحریک کنند، اما علت قطعی آبسه پری‌آنال نیستند. سوختگی پوشک با آبسه متفاوت است؛ رسیدگی به اسهال و یبوست نیز به سلامت پوست کمک می‌کند.

علائم آبسه مقعدی در کودکان چیست؟

نشانه‌ها به سن و عمق آبسه بستگی دارند. والدین اغلب هنگام تعویض پوشک متوجه برجستگی می‌شوند.

قرمزی، تورم و جوش چرکی کنار مقعد کودک

برجستگی حساس، گرمی پوست، قرمزی موضعی و خروج ترشح از نشانه‌های شایع هستند. در برخی موارد التهاب نزدیک مقعد محدود می‌ماند، اما گسترش قرمزی یا افزایش سریع اندازه برجستگی نیازمند بررسی سریع است. نبود تب به‌تنهایی آبسه را رد نمی‌کند.

گریه، بی‌قراری و درد هنگام تعویض پوشک

شیرخوار ممکن است هنگام لمس ناحیه، پاک کردن پوست یا دفع مدفوع بی‌قرار شود. کاهش میل به شیر خوردن، خواب‌آلودگی غیرعادی یا بی‌حالی نیز مهم‌اند؛ به‌خصوص وقتی با تب همراه باشند.

تفاوت آبسه مقعدی با جوش معمولی و سوختگی پوشک

سوختگی پوشک معمولاً قرمزی منتشر در سطح پوست ایجاد می‌کند؛ درحالی‌که آبسه بیشتر به شکل توده موضعی و گاهی حاوی چرک ظاهر می‌شود. التهاب فولیکول مو، عفونت پوستی و بعضی ضایعات دیگر نیز ممکن است مشابه باشند. تشخیص قطعی صرفاً با دیدن عکس اینترنتی امکان‌پذیر نیست.

آبسه مقعدی در نوزادان و شیرخواران

آبسه سطحی اغلب در اوایل شیرخوارگی دیده می‌شود. انتخاب درمان بر پایه معاینه، حال عمومی و تغییرات برجستگی است.

آبسه مقعدی در نوزاد یک‌ماهه تا شش‌ماهه

اگر در هفته‌ها یا ماه‌های نخست زندگی برآمدگی کنار مقعد مشاهده شد، با پزشک کودکان تماس بگیرید. در نوزادی که خوب شیر می‌خورد، تب ندارد و ضایعه کوچک و سطحی است، ممکن است پزشک مراقبت موضعی و معاینه مجدد را مناسب بداند. تصمیم درباره تخلیه با پزشک است.

آیا آبسه مقعدی در نوزادان خطرناک است؟

بسیاری از آبسه‌های سطحی شیرخواران با درمان مناسب بهبود پیدا می‌کنند، اما عفونت می‌تواند گسترش یابد. تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر در نوزاد زیر سه ماه نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است، حتی اگر برجستگی کوچک باشد. بی‌حالی، شیر نخوردن یا تغییر رفتار واضح نیز از نشانه‌های جدی هستند.

آیا آبسه نوزاد خودبه‌خود خوب می‌شود؟

گاهی ضایعه کوچک خودبه‌خود تخلیه و سپس بهبود پیدا می‌کند. اما خروج چرک به معنی بی‌نیازی از معاینه نیست.

آبسه مقعدی در کودکان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک سن، تب، سابقه عود و وضعیت کودک را بررسی می‌کند. برای بیشتر آبسه‌های سطحی، معاینه کافی است.

معاینه پزشک و تشخیص آبسه

محل برجستگی، قرمزی، حساسیت و وجود ترشح بررسی می‌شود. گاهی پزشک لازم می‌داند ضایعه را از عفونت‌های پوستی دورتر از مقعد، سوختگی پوشک یا مسیر احتمالی فیستول تفکیک کند. معاینه نباید با فشار شدید و درد غیرضروری همراه باشد.

چه زمانی سونوگرافی یا بررسی بیشتر لازم است؟

اگر محل عفونت مشخص نباشد، ضایعه عمقی به نظر برسد یا آبسه چند بار تکرار شده باشد، ممکن است سونوگرافی یا روش تصویربرداری دیگری درخواست شود. MRI بیشتر برای موارد پیچیده یا شک به بیماری زمینه‌ای کاربرد دارد؛ تصویربرداری برای همه نوزادان ضروری نیست.

درمان آبسه مقعدی در کودکان چگونه انجام می‌شود؟

انتخاب درمان به سن کودک، اندازه و عمق آبسه، شدت درد و علائم عمومی وابسته است. بین شیرخوار سالم و کودک دارای عفونت وسیع تفاوت مهمی وجود دارد.

درمان آبسه‌های کوچک و سطحی

در بعضی شیرخواران، پزشک مراقبت پوستی، نشستن یا شستشوی ملایم با آب گرم و پیگیری نزدیک را پیشنهاد می‌کند. گاهی آنتی‌بیوتیک نیز در شرایط مشخص تجویز می‌شود. این تصمیم به معاینه و امکان پیگیری نیاز دارد.

درمان آبسه‌های بزرگ، دردناک یا همراه با عفونت

اگر توده بزرگ و بسیار حساس باشد، قرمزی گسترش یابد، حال عمومی کودک خوب نباشد یا درمان اولیه نتیجه ندهد، ممکن است تخلیه چرک ضروری شود. پزشک محل مناسب تخلیه و نیاز به مراقبت بیمارستانی را مشخص می‌کند. برای آشنایی با رویکردهای کلی، مطلب روش‌های درمان آبسه مقعدی را بخوانید؛ درمان کودک به ارزیابی اختصاصی نیاز دارد.

آیا درمان آبسه مقعدی در کودکان بدون جراحی امکان‌پذیر است؟

بله، در گروهی از شیرخواران کم‌سن با آبسه سطحی و علائم خفیف، درمان غیرجراحی تحت نظر پزشک امکان‌پذیر است. اما این رویکرد همیشه موفق نمی‌شود؛ در صورت رشد ضایعه، افزایش درد یا عدم بهبود، برنامه درمان باید دوباره بررسی شود.

درمان آبسه مقعدی در نوزادان؛ آیا همیشه جراحی لازم است؟

خیر. در شیرخواران زیر دوازده ماه، منابع تخصصی کودکان امکان درمان محافظه‌کارانه را برای موارد مناسب تأیید می‌کنند. بااین‌حال، برتری قطعی یک روش ثابت نشده و تصمیم باید فردی باشد.

درمان محافظه‌کارانه با نظارت پزشک

این روش ممکن است شامل تمیز نگه داشتن پوست، شستشوی ملایم با آب گرم و معاینه مجدد باشد. آنتی‌بیوتیک فقط در صورت تشخیص پزشک اضافه می‌شود. در مراقبت غیرجراحی، بهتر شدن ضایعه باید واقعاً پیگیری شود؛ صرف کوچک بودن آن مجوز صبر طولانی بدون ارزیابی نیست.

چه زمانی تخلیه آبسه نوزاد ضروری است؟

گسترش عفونت، درد قابل توجه، بزرگ شدن سریع آبسه، بی‌حالی یا پاسخ ندادن به مراقبت اولیه می‌تواند دلیل اقدام برای تخلیه باشد. پزشک براساس وضعیت کودک تصمیم می‌گیرد که تخلیه محدود کافی است یا بررسی تخصصی بیشتری نیاز دارد.

تفاوت درمان آبسه در شیرخواران با کودکان بزرگ‌تر

در شیرخوار سالم، بخشی از آبسه‌های سطحی روند خودمحدودشونده دارند. اما در کودک بزرگ‌تر، به‌ویژه اگر آبسه عمیق یا عودکننده باشد، احتمال بیماری‌های زمینه‌ای باید جدی‌تر بررسی شود. توصیه‌های مراقبتی نوزاد را نباید بدون معاینه به نوجوان تعمیم داد.

جدول مقایسه روش‌های درمان براساس شرایط کودک

وضعیت بالینی	رویکرد احتمالی پزشک	نکته مهم
شیرخوار سالم، آبسه کوچک و سطحی	مراقبت و پیگیری نزدیک	فقط پس از معاینه و تشخیص
آبسه بزرگ یا دردناک	بررسی نیاز به تخلیه	تعویق درمان ممکن است مناسب نباشد
تب یا گسترش قرمزی	ارزیابی فوری و درمان متناسب	احتمال نیاز به آنتی‌بیوتیک یا بستری
آبسه عمیق یا عودکننده	ارجاع تخصصی و گاهی تصویربرداری	بررسی فیستول یا بیماری زمینه‌ای

درمان دارویی و خانگی آبسه مقعدی در کودکان

اقدامات خانگی تنها در چارچوب توصیه پزشک معنا دارند و نباید جایگزین ارزیابی نوزاد شوند. هدف مراقبت، کاهش تحریک پوست و کمک به ترمیم است، نه تخلیه اجباری چرک.

آیا آنتی‌بیوتیک برای آبسه مقعدی کودکان مؤثر است؟

گاهی آنتی‌بیوتیک برای عفونت منتشر پوست، تب یا شرایط خاص تجویز می‌شود. همه آبسه‌ها به دارو نیاز ندارند و دارو نیز همیشه جای تخلیه را نمی‌گیرد. نوع، مقدار و مدت مصرف باید متناسب با سن و وزن کودک توسط پزشک مشخص شود.

حمام آب گرم و مراقبت‌های کمکی

شستشوی ملایم با آب گرم، نه داغ، ممکن است ناراحتی را کاهش دهد. برای نوزاد از روش ایمن و متناسب با سن استفاده کنید؛ هرگز او را بدون مراقبت در آب رها نکنید. پس از شستشو پوست را با ضربه‌های آرام خشک کنید.

آیا پماد برای آبسه مقعدی کودک مناسب است؟

پمادهای محافظ پوست ممکن است برای تحریک سطحی اطراف پوشک مفید باشند، ولی آبسه چرکی را درمان نمی‌کنند. از مصرف خودسرانه پماد کورتونی، آنتی‌بیوتیکی یا مواد گیاهی روی ضایعه خودداری کنید.

کارهایی که والدین نباید انجام دهند

آبسه را فشار ندهید یا با سوزن سوراخ نکنید. از سیر، مواد گیاهی و داروی خودسرانه استفاده نکنید.

تخلیه و جراحی آبسه مقعدی در کودکان

اگر تخلیه لازم باشد، جراح کودکان یا پزشک آموزش‌دیده روش مناسب را انتخاب می‌کند. هدف، خروج چرک با کمترین آسیب ممکن به بافت‌های اطراف است.

مراحل تخلیه آبسه توسط پزشک

محل عفونت ارزیابی و پس از انتخاب بی‌حسی، برش کوچکی برای خروج چرک ایجاد می‌شود. در موارد پیچیده ممکن است بررسی گسترده‌تری لازم باشد. زخم گاهی باز گذاشته می‌شود تا از عمق ترمیم شود.

آیا تخلیه آبسه به بیهوشی نیاز دارد؟

همیشه خیر. برخی آبسه‌های سطحی ممکن است با بی‌حسی موضعی تخلیه شوند؛ در سن پایین یا اقدامات پیچیده‌تر ممکن است بیهوشی ضرورت داشته باشد. تصمیم با توجه به ایمنی کودک و نوع عمل گرفته می‌شود.

مدت بهبودی پس از تخلیه آبسه

درد و تورم معمولاً پس از تخلیه موفق کمتر می‌شوند، اما ترمیم زخم ممکن است یک تا چند هفته طول بکشد. زمان دقیق به عمق آبسه و شرایط کودک بستگی دارد. والدین باید برنامه پیگیری دریافت کنند.

چه زمانی آبسه مقعدی کودک خطرناک است؟

آبسه سطحی همیشه اورژانس نیست، اما بعضی علائم ممکن است نشان‌دهنده عفونت مهم یا اختلال حال عمومی باشند و نباید نادیده گرفته شوند.

تب، بی‌حالی و گسترش عفونت

تب، خواب‌آلودگی غیرعادی، شیر نخوردن، کاهش پوشک خیس، درد شدید و گسترش سریع قرمزی به پوست اطراف از نشانه‌های هشدارند. در نوزادان کوچک حتی تب تنها نیز اهمیت ویژه دارد.

چه زمانی باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد؟

برای نوزاد زیر سه ماه با تب ۳۸ درجه یا بیشتر، ارزیابی فوری در مرکز درمانی ضروری است. اگر کودک در هر سنی به‌سختی بیدار می‌شود، حال عمومی بسیار بدی دارد یا عفونت به‌سرعت منتشر می‌شود، به اورژانس مراجعه کنید. برای ضایعه جدید بدون این علائم نیز بررسی به‌موقع پزشک مناسب است.

عود آبسه مقعدی و احتمال فیستول در کودکان

گاهی برجستگی پس از بهبود دوباره در همان محل ظاهر می‌شود. عود لزوماً به معنی اشتباه بودن درمان قبلی نیست؛ اما نیاز دارد علت باقی ماندن یا بازگشت عفونت بررسی شود.

علت عود آبسه مقعدی در کودکان

وجود مسیر ارتباطی با کانال مقعد، تخلیه ناکافی، التهاب ادامه‌دار یا بعضی شرایط زمینه‌ای می‌توانند نقش داشته باشند. عود حتی با مراقبت صحیح ممکن است رخ دهد.

ارتباط آبسه مقعدی با فیستول

فیستول مقعدی مسیر غیرطبیعی میان داخل کانال مقعد و پوست اطراف آن است. ترشح مکرر از یک نقطه یا ایجاد آبسه‌های تکراری می‌تواند نشانه وجود این مسیر باشد. همه کودکان مبتلا به آبسه دچار فیستول نمی‌شوند و فیستول سطحی شیرخواران هم همیشه به جراحی فوری نیاز ندارد.

آیا آبسه‌های مکرر نیاز به بررسی بیماری‌های زمینه‌ای دارند؟

در کودک بزرگ‌تر یا نوجوانی که آبسه یا فیستول پیچیده و عودکننده دارد، پزشک ممکن است بیماری کرون یا اختلالات ایمنی را بررسی کند؛ به‌خصوص اگر درد شکم، اسهال طولانی، کاهش وزن یا اختلال رشد نیز وجود داشته باشد. البته بیشتر موارد، بیماری کرون نیستند.

مراقبت از کودک بعد از درمان آبسه مقعدی

دستورات پزشک درباره شستشو، پانسمان و پیگیری اولویت دارند.

شستشو، تعویض پوشک و مراقبت از زخم

پوشک را به‌موقع تعویض کنید و ناحیه را بدون مالش شدید با آب ولرم تمیز کنید. برای جذب ترشح از پانسمان مناسب طبق دستور پزشک استفاده کنید. هیچ درن یا پانسمان داخلی را خودسرانه خارج نکنید.

تغذیه، اجابت مزاج و پیشگیری از تحریک ناحیه

تغذیه شیرخوار باید متناسب با سن او ادامه یابد؛ برای نوزاد کم‌سن بدون نظر پزشک آب اضافی، فیبر یا ملین شروع نکنید. در کودکان بزرگ‌تر، دریافت مایعات و فیبر متناسب با سن به پیشگیری از دفع سفت کمک می‌کند.

علائم بهبودی و نشانه‌های نیاز به معاینه مجدد

کاهش تدریجی قرمزی، تورم و ناراحتی نشانه مطلوبی است. اگر ترشح بیشتر شد، برجستگی برگشت، زخم ترمیم نشد یا کودک تب و بی‌حالی پیدا کرد، معاینه مجدد لازم است.

سؤالات متداول درباره آبسه مقعدی در کودکان و نوزادان

آیا آبسه مقعدی در نوزادان خودبه‌خود از بین می‌رود؟

گاهی آبسه سطحی خودبه‌خود تخلیه و خوب می‌شود؛ اما تشخیص مناسب بودن مراقبت بدون جراحی باید با پزشک باشد.

آیا آبسه مقعدی کودک با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود؟

در بعضی شرایط آنتی‌بیوتیک کمک‌کننده است، ولی برای همه کودکان لازم نیست و گاهی تخلیه چرک ضروری است.

آیا آبسه مقعدی در کودکان مسری است؟

خود آبسه معمولاً بیماری مسری به معنای انتقال مستقیم از یک کودک به کودک دیگر نیست؛ بااین‌حال رعایت بهداشت دست هنگام تماس با ترشحات ضروری است.

اگر آبسه کنار مقعد نوزاد بترکد چه کنیم؟

ناحیه را آرام تمیز کنید، آن را فشار ندهید و برای بررسی تخلیه کامل با پزشک تماس بگیرید. در صورت تب یا بدحالی، مراجعه فوری لازم است.

آیا آبسه مقعدی کودک دوباره برمی‌گردد؟

بله، احتمال عود وجود دارد. مشاهده مکرر برجستگی یا ترشح از یک نقطه باید بررسی شود.

آیا آبسه مقعدی در کودکان باعث فیستول می‌شود؟

در بعضی کودکان آبسه و فیستول با هم ارتباط دارند، اما ایجاد فیستول قطعی نیست. روش پیگیری به سن و وضعیت کودک بستگی دارد.

برای آبسه مقعدی کودک به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

ابتدا متخصص کودکان می‌تواند وضعیت را بررسی کند و در صورت نیاز کودک را به جراح کودکان ارجاع دهد. در علائم هشدار، مراجعه اورژانسی اولویت دارد.

منابع علمی مقاله

• انجمن جراحان کودکان آمریکا (APSA)، مرور سیستماتیک مدیریت آبسه اطراف مقعد در شیرخواران، ۲۰۲۵: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40983150/
• انجمن متخصصان کودکان آمریکا (AAP)، راهنمای بالینی بیماری‌های اطراف مقعد، ۲۰۲۵: https://publications.aap.org/pediatriccare/article/doi/10.1542/aap.ppcqr.396519/204551
• دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو (UCSF)، آبسه و فیستول اطراف مقعد در کودکان: https://surgery.ucsf.edu/condition/perianal-and-perirectal-abscessfistula
• آکادمی اطفال آمریکا، تب در نوزادان: https://www.healthychildren.org/English/health-issues/conditions/fever/Pages/Fever-and-Your-Baby.aspx

این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه پزشکی نیست. برای تشخیص و تصمیم درمانی، به‌ویژه در نوزادان، نظر پزشک کودکان یا جراح کودکان ضروری است.