آبسه مقعدی چیست؟ علائم، پیشگیری و درمان + عکس

آبسه مقعدی یکی از عارضه‌های دردناک و نگران‌کننده ناحیه نشیمنگاهی است که در اثر تجمع عفونت و چرک در اطراف مقعد ایجاد می‌شود. این مشکل معمولا به صورت ناگهانی ظاهر می‌شود و می‌تواند با علائمی مانند درد شدید، تب، تورم و تخلیه چرک همراه باشد. در صورت مشاهده هر یک از این علائم، مهم است که به پزشک مراجعه کنید تا تشخیص و درمان سریع آبسه مقعدی به موقع انجام شود. آگاهی از علائم و علل آبسه مقعد، نقش مهمی در تشخیص زود هنگام و پیشگیری از عوارض جدی‌ تر آن مانند فیستول مقعدی دارد.

آبسه مقعدی چیست؟

آبسه مقعد به تجمع عفونت و چرک در ناحیه اطراف مقعد گفته می شود که معمولا به دلیل انسداد غدد مقعدی یا عفونت های باکتریایی ایجاد می شود. این عارضه می تواند باعث درد شدید، تب و احساس ناراحتی در هنگام نشستن یا دفع مدفوع شود. این عارضه ممکن است به صورت یک برآمدگی یا توده در نزدیکی مقعد ظاهر شود که حساس به لمس است.

در مواردی، این عارضه ممکن است به صورت خود به خود تخلیه شود، اما اغلب نیاز به مداخله پزشکی دارد. تشخیص به موقع و درمان آبسه مقعد بسیار مهم است تا از بروز عوارض جدی تر مانند فیستول مقعدی جلوگیری شود.

علائم آبسه مقعدی

علائم این عارضه معمولا به‌ صورت ناگهانی بروز می‌کنند و ممکن است در مدت کوتاهی شدت پیدا کنند. یکی از شایع‌ترین نشانه‌ها، درد شدید در ناحیه مقعد است که معمولا با نشستن، حرکت کردن یا هنگام دفع مدفوع افزایش می‌یابد. این درد در برخی موارد حتی در حالت استراحت نیز ادامه دارد و می‌تواند به‌طور قابل توجهی کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

علاوه بر درد، تب و لرز نیز از علائم رایج این وضعیت هستند که معمولا نشان‌دهنده وجود عفونت در بدن می‌باشند. همچنین ممکن است در ناحیه مقعد قرمزی، تورم و حساسیت به لمس دیده شود. در برخی موارد، تخلیه ترشحات چرکی یا حتی خون از ناحیه متورم نیز ممکن است رخ دهد. احساس خستگی، ضعف عمومی و بی اشتهایی نیز ممکن است به دلیل عفونت ایجاد شود.

علت آبسه مقعدی در مردان

آبسه مقعدی در مردان معمولا زمانی ایجاد می شود که یکی از غدد کوچک اطراف مقعد دچار انسداد و سپس عفونت باکتریایی شود. این بیماری در مردان نسبت به زنان شیوع بیشتری دارد و اغلب در سنین 20 تا 50 سال دیده می شود. علت آبسه مقعدی در مردان همیشه به رعایت نکردن بهداشت مربوط نیست و عوامل مختلفی می توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

مهم ترین علت های آبسه مقعدی در مردان عبارت اند از:

• انسداد غدد مقعدی: شایع ترین علت آبسه مقعدی، بسته شدن مجاری غدد اطراف مقعد و تجمع باکتری ها در آن ها است.
• بیماری های التهابی روده: بیماری هایی مانند کرون می توانند باعث ایجاد التهاب مزمن و افزایش احتمال تشکیل آبسه شوند.
• فیستول مقعدی: گاهی وجود یک فیستول تشخیص داده نشده زمینه ایجاد آبسه های مکرر را فراهم می کند.
• ضعف سیستم ایمنی: ابتلا به دیابت کنترل نشده، HIV یا مصرف داروهای سرکوب کننده ایمنی خطر عفونت را افزایش می دهد.
• ضربه یا آسیب به ناحیه مقعد: رابطه جنسی مقعدی، جراحی های ناحیه نشیمنگاه یا وارد شدن آسیب می توانند راه ورود باکتری ها را باز کنند.
• یبوست یا اسهال مزمن: فشار مداوم هنگام دفع یا تحریک طولانی مدت پوست مقعد می تواند احتمال عفونت غدد را بیشتر کند.

در صورتی که مردان دچار درد شدید، تورم، قرمزی یا خروج چرک از اطراف مقعد شوند، باید هرچه سریع تر توسط پزشک معاینه شوند؛ زیرا آبسه مقعدی معمولا بدون تخلیه درمان قطعی نمی شود.

علت آبسه مقعدی در زنان

علت آبسه مقعدی در زنان نیز مانند مردان اغلب به عفونت غدد مقعدی مربوط می شود، اما برخی شرایط اختصاصی زنان می تواند احتمال بروز این بیماری را افزایش دهد. تغییرات هورمونی، بارداری و برخی بیماری های زنان ممکن است به طور غیرمستقیم در ایجاد آبسه نقش داشته باشند.

از مهم ترین علت های آبسه مقعدی در زنان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• عفونت غدد مقعدی: اصلی ترین علت آبسه مقعدی در زنان، انسداد و عفونی شدن غدد کوچک اطراف مقعد است.
• بارداری و زایمان: افزایش فشار داخل لگن، یبوست دوران بارداری و آسیب های ناشی از زایمان طبیعی می توانند احتمال بروز عفونت را بیشتر کنند.
• یبوست مزمن: فشار زیاد هنگام دفع باعث ایجاد آسیب های ریز در ناحیه مقعد و افزایش خطر ورود باکتری ها می شود.
• بیماری های التهابی روده: بیماری کرون و سایر التهاب های مزمن روده از عوامل شناخته شده ایجاد آبسه مقعدی هستند.
• دیابت یا ضعف سیستم ایمنی: کاهش توان بدن در مقابله با عفونت ها احتمال تشکیل آبسه را افزایش می دهد.
• عفونت های مجاور ناحیه مقعد: در برخی موارد، انتشار عفونت از بافت های اطراف یا ناحیه پرینه می تواند زمینه ساز ایجاد آبسه شود.

اگر زنان به ویژه در دوران بارداری یا پس از زایمان دچار درد شدید، تب، تورم یا ترشح چرکی از اطراف مقعد شوند، مراجعه سریع به پزشک ضروری است. درمان به موقع از گسترش عفونت و ایجاد عوارضی مانند فیستول مقعدی پیشگیری می کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

آبسه مقعد در صورت عدم درمان و تشخیص به موقع، می تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد. یکی از مهم ترین عوارض، تشکیل فیستول مقعدی است. فیستول یک مسیر غیرطبیعی بین کانال مقعد و پوست اطراف آن است که می تواند باعث ترشح مداوم چرک و عفونت های مکرر شود.

گسترش عفونت به بافت های اطراف نیز ممکن است رخ دهد، که می تواند به سلولیت یا حتی عفونت خون منجر شود. این شرایط بسیار خطرناک هستند و نیاز به درمان فوری دارند. همچنین، عفونت های مکرر می توانند به تخریب بافت ها و ایجاد زخم های مزمن منجر شوند.

در موارد نادر، عدم درمان آبسه مقعد می تواند به گانگرن یا نکروز بافت ها منجر شود، که خطر از دست دادن عملکرد ناحیه مقعد را به همراه دارد. بنابراین، تشخیص و درمان در مراحل اولیه بسیار مهم است.

یکی از بیماران پیکاطب بعد از تشخیص آبسه مقعدی توسط پزشک و دستور درمان، درمان را نادیده گرفت و بعد از مدتی دچار نکروز بافت در ناحیه مقعد شد. در نتیجه درمان را در اولویت قرار دهید.

خطر آبسه مقعدی

آبسه مقعد می‌تواند خطرناک باشد، به‌ ویژه اگر در مراحل اولیه تشخیص داده نشده و درمان آن به تعویق بیفتد. خطر اصلی این عارضه ناشی از گسترش عفونت به بافت‌ های اطراف یا حتی ورود آن به جریان خون است. در صورت عدم درمان به‌موقع، بیمار ممکن است با مشکلات جدی و پیچیده‌تری مواجه شود.

انواع آبسه مقعدی

انواع آبسه مقعد معمولاً بر اساس محل تشکیل عفونت در اطراف مقعد دسته‌ بندی می‌شوند. به‌ طور خلاصه مهم‌ترین انواع آن عبارت‌اند از:

۱. آبسه پری‌آنال (Perianal Abscess)
شایع‌ترین نوع است و در سطح پوست اطراف مقعد ایجاد می‌شود. معمولا با درد، تورم و قرمزی واضح همراه است و گاهی خودبه‌خود تخلیه می‌شود.

۲. آبسه ایسکیوآنال (Ischiorectal Abscess)
در عمق بیشتری از بافت و در ناحیه لگنچه‌ای ایجاد می‌شود. درد شدیدتر است و معمولاً با تب و احساس فشار در لگن همراه می‌شود.

۳. آبسه اینترسفنکتریک (Intersphincteric Abscess)
بین دو عضله اسفنکتر داخلی و خارجی ایجاد می‌شود. ممکن است علائم آن کمتر واضح باشد اما درد مداوم و احساس ناراحتی از نشانه‌های آن است.

۴. آبسه سوپرا لواتور (Supralevator Abscess)
نادرتر اما پیچیده‌تر است و در بالاترین بخش ناحیه لگنی تشکیل می‌شود. معمولا درد عمقی لگن و علائم سیستمیک بیشتری دارد.

آبسه مقعدی چگونه درمان می شود

درمان ها بسته به اندازه، عمق و شدت عفونت می‌تواند متفاوت باشد، اما در اغلب موارد نیاز به تخلیه و اقدامات درمانی پزشکی دارد. درمان به‌موقع و صحیح نه‌تنها از گسترش عفونت جلوگیری می‌کند، بلکه احتمال بروز عوارضی مانند فیستول را کاهش می‌دهد.

در ادامه به روش‌های مختلف درمان این عارضه اشاره شده است:

1. تخلیه جراحی (درناژ): رایج‌ترین و موثرترین روش درمان آبسه مقعد، تخلیه چرک از طریق یک برش کوچک در محل آبسه است. این عمل معمولاً به صورت سرپایی و با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و درد و فشار ناحیه را به‌سرعت کاهش می‌دهد.

2. مصرف آنتی‌بیوتیک: در برخی موارد، به‌ ویژه اگر بیمار دچار تب، ضعف سیستم ایمنی یا گسترش عفونت باشد، پزشک مصرف آنتی‌بیوتیک را برای کنترل عفونت تجویز می‌کند.

توجه: طبق مطلب انجمن جراحان کولون و رکتوم آمریکا (fascrs.org) آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی برای درمان آبسه یا فیستول مقعدی مؤثر نیست. با این حال، در کنار درمان جراحی، ممکن است برای بیمارانی که دچار ضعف سیستم ایمنی، برخی بیماری‌های دریچه قلب یا سلولیت گسترده هستند، تجویز آنتی‌بیوتیک ضروری باشد

1. روش‌های خانگی حمایتی: در موارد آبسه‌های کوچک و سطحی، پزشک ممکن است استفاده از وان آب گرم (سیتز بث) را توصیه کند. این روش به کاهش درد، بهبود گردش خون در ناحیه و کمک به تخلیه طبیعی چرک کمک می‌کند. البته این روش تنها در کنار نظارت پزشکی قابل اطمینان است.

2. درمان با لیزر: لیزر آبسه مقعدی، روشی کم‌تهاجمی است که بدون نیاز به تیغ جراحی، آبسه را تخلیه و ناحیه را ضدعفونی می‌کند. این تکنیک با درد کمتر و زمان نقاهت کوتاه‌تر همراه است و برای برخی بیماران گزینه مناسبی محسوب می‌شود.

3. مراقبت‌های بعد از درمان: پس از تخلیه یا درمان آبسه، رعایت بهداشت ناحیه مقعد، مصرف داروهای تجویزشده، تعویض منظم پانسمان و مراجعات پیگیری به پزشک برای پیشگیری از عود عفونت و تسریع روند بهبود ضروری است.

دکتر عاطفه دهقانی تفتی، جراح و متخصص بیماری های نشیمنگاهی:
بسیاری از بیماران تصور می کنند آبسه مقعدی با مصرف آنتی بیوتیک یا درمان های خانگی برطرف می شود، در حالی که در اغلب موارد، تخلیه به موقع آبسه تنها راه درمان موثر است. مراجعه زودهنگام علاوه بر کاهش درد، احتمال گسترش عفونت و ایجاد فیستول مقعدی را نیز به میزان قابل توجهی کاهش می دهد.

نتیجه‌ گیری 

آبسه مقعدی، اگرچه در ابتدا ممکن است تنها با درد و تورم همراه باشد، اما در صورت عدم درمان می‌تواند به مشکلات جدی‌تری منجر شود. از فیستول مقعدی گرفته تا گسترش عفونت به بافت‌های اطراف یا حتی جریان خون، همگی از جمله خطراتی هستند که اهمیت تشخیص و درمان سریع را دوچندان می‌کنند. بنابراین، توجه به علائم اولیه و مراجعه به پزشک در زمان مناسب، از بروز این عوارض جلوگیری خواهد کرد.

اگر به دنبال درمان قطعی و مطمئن آبسه مقعد هستید، کلینیک پیکاطب با تیمی مجرب و استفاده از فناوری‌های روز پزشکی، گزینه‌ای ایده‌آل برای شماست. این مرکز با ارائه خدماتی مانند لیزر درمانی و تخلیه تخصصی آبسه، دوره درمان را کوتاه‌تر، بدون درد فراهم کرده است. برای دریافت نوبت و آغاز درمان، کافی‌ست همین حالا با پیکاطب تماس بگیرید یا از طریق سایت اقدام کنید.

سوالات متداول

از کجا بفهمم درد مقعدی من آبسه است یا بواسیر؟
چون هر دو می‌توانند درد و تورم ایجاد کنند، تشخیص قطعی فقط با معاینه پزشک امکان‌پذیر است؛ اما وجود تب و درد ضربان‌دار بیشتر به نفع آبسه است.

۲. اگر آبسه مقعدی را درمان نکنم چه اتفاقی می‌افتد؟
درمان‌نکردن می‌تواند باعث گسترش عفونت یا تبدیل آن به فیستول مقعدی شود که درمان پیچیده‌تری دارد.

۳. آیا تخلیه آبسه یک عمل اورژانسی محسوب می‌شود؟
در بسیاری از موارد بله، چون عفونت فعال است و تأخیر در درمان می‌تواند علائم را بدتر کند.

۴. آیا بعد از تخلیه آبسه، احتمال برگشت وجود دارد؟
بله، در برخی بیماران ممکن است عفونت دوباره ایجاد شود یا مسیر فیستول باقی بماند و نیاز به بررسی مجدد داشته باشد.

۵. آیا می‌توان آبسه مقعدی را فقط با دارو درمان کرد؟
در اغلب موارد خیر. آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی معمولاً کافی نیست و درمان اصلی، تخلیه عفونت است.

۶. چه زمانی درد مقعدی نیاز به مراجعه فوری دارد؟
وقتی درد شدید و مداوم همراه با تب، تورم یا احساس توده در ناحیه مقعد وجود داشته باشد، باید سریع به پزشک مراجعه شود.

۷. آیا این بیماری قابل پیشگیری است؟
به‌طور کامل نه، اما رعایت بهداشت، کنترل یبوست و درمان بیماری‌های زمینه‌ای می‌تواند احتمال بروز آن را کاهش دهد.