واکسن گارداسیل چیست؟ کاربرد، عوارض و راهنمای کامل واکسن HPV

واکسن گارداسیل یکی از شناخته شده ترین واکسن های پیشگیری از عفونت ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV است. این ویروس گروه بزرگی از عفونت های پوستی و مخاطی را شامل می شود که برخی از سویه های آن مسئول ایجاد زگیل تناسلی و برخی دیگر عامل اصلی چند نوع سرطان از جمله سرطان دهانه رحم هستند. شرکت داروسازی مرک در آمریکا این واکسن را تولید کرده و از سال دو هزار و شش با تاییدیه سازمان غذا و دارو وارد بازار جهانی شد.

اگر به hpv مبتلا شده اید، واکسن نمی‌تواند در از بین رفتن بیماری به شما کمک کند و حتما باید  درمان زگیل تناسلی بدون جراحی بروید.

واکسن گارداسیل چیست؟

گارداسیل با فعال کردن سیستم ایمنی بدن در برابر پروتئین های سطحی ویروس HPV عمل می کند. به این ترتیب، اگر فرد واکسینه شده بعدها در معرض این ویروس قرار بگیرد، بدن او آمادگی لازم برای مقابله و خنثی کردن آن را از قبل دارد. نکته مهم این است که گارداسیل یک واکسن پیشگیرانه است، نه درمانی، به همین دلیل نمی تواند عفونت های موجود را از بین ببرد.

این واکسن در دو نسخه اصلی چهار ظرفیتی و نه ظرفیتی در بازار جهانی عرضه شده و تفاوت این دو نسخه در تعداد سویه هایی است که پوشش می دهند. جزئیات این تفاوت را در بخش های بعدی مقاله بررسی خواهیم کرد.

از زمان معرفی این واکسن تاکنون، ده ها میلیون دوز از آن در کشورهای مختلف تزریق شده و در بسیاری از برنامه های واکسیناسیون ملی نوجوانان جای گرفته است. مطالعات طولانی مدت در چند کشور نشان داده که با گسترش پوشش واکسیناسیون، میزان بروز ضایعات پیش سرطانی دهانه رحم و زگیل تناسلی در جمعیت جوان به طور محسوسی کاهش پیدا کرده است. همین یافته ها یکی از دلایل اصلی توصیه سازمان های بهداشتی جهانی برای گنجاندن این واکسن در برنامه های روتین کودکان و نوجوانان است.

واکسن HPV به عنوان یکی از موثرترین راه ها برای پیشگیری از عفونت های ناشی از ویروس پاپیلومای انسانی شناخته شده و به ویژه برای جلوگیری از سرطان های مرتبط توصیه می شود.

منبع : CDC

 

واکسن HPV چیست و چرا مهم است؟

واکسن گارداسیل یکی از انواع واکسن hpv است. ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV یکی از شایع ترین عفونت های منتقله از راه تماس جنسی در سراسر جهان است. بیش از دویست نوع مختلف از این ویروس شناسایی شده که برخی از آن ها بی خطر هستند و به خودی خود بدون درمان از بین می روند، اما گروهی دیگر با نام سویه های پرخطر شناخته می شوند و می توانند در طولانی مدت باعث تغییرات سلولی و شکل گیری سرطان شوند.

سرطان دهانه رحم شناخته شده ترین بیماری مرتبط با HPV است، اما این ویروس در بروز سرطان های دیگری مانند سرطان مقعد، سرطان حلق و دهان، سرطان آلت تناسلی مردان و سرطان واژن و فرج در زنان هم نقش دارد. علاوه بر این، سویه های خاصی از HPV مسئول اصلی بروز زگیل تناسلی هستند که اگرچه سرطانی نیستند، اما می توانند زندگی فرد را سخت کنند.

واکسن گارداسیل برای چیست؟

هدف اصلی از تزریق واکسن گارداسیل، پیشگیری از ابتلا به سویه های پرخطر و کم خطر ویروس HPV است. با این کار، احتمال بروز چند نوع سرطان و همچنین زگیل تناسلی به میزان قابل توجهی کاهش پیدا می کند.

کاربردهای اصلی این واکسن را می توان این گونه خلاصه کرد:

• پیشگیری از سرطان دهانه رحم در زنان
• کاهش خطر سرطان مقعد، حلق و دهان در هر دو جنس
• پیشگیری از سرطان فرج و واژن در زنان
• کاهش احتمال سرطان آلت تناسلی در مردان
• پیشگیری از زگیل های تناسلی ناشی از سویه های شش و یازده

اثربخشی این واکسن زمانی بیشترین میزان خواهد بود که پیش از هرگونه تماس جنسی و مواجهه احتمالی با ویروس تزریق شود، هرچند تزریق آن در سنین بالاتر هم همچنان می تواند محافظت نسبی ایجاد کند.

به نقل از سازمان جهانی بهداشت (WHO):

“Human papillomavirus (HPV) vaccines are highly effective in preventing infection with HPV types that cause cervical cancer and other HPV-related cancers. Vaccination against HPV is an important public health intervention for reducing the burden of HPV-associated diseases.”

واکسن‌های ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) در پیشگیری از ابتلا به انواع HPV که موجب سرطان دهانه رحم و سایر سرطان‌های مرتبط با این ویروس می‌شوند، بسیار مؤثر هستند. واکسیناسیون علیه HPV یک اقدام مهم در حوزه بهداشت عمومی برای کاهش بار بیماری‌های مرتبط با این ویروس به شمار می‌رود.

واکسن گارداسیل ظرفیت ۴ و ظرفیت ۹

شماره ظرفیت هر واکسن HPV نشان دهنده تعداد سویه های ویروسی است که آن واکسن در برابرشان ایمنی ایجاد می کند. جدول زیر تفاوت اصلی میان این دو نسخه را نشان می دهد.

با معرفی نسخه 9 ظرفیتی در سال 2014، شرکت سازنده تولید نسخه 4 ظرفیتی را در بسیاری از بازارها متوقف کرد، هرچند در برخی کشورها همچنان نسخه قدیمی تر هم در دسترس است. از نظر ایمنی، هر دو نسخه سابقه طولانی استفاده و مطالعات گسترده ای دارند و تفاوت اصلی آن ها تنها در گستردگی پوشش سویه هاست.

واکسن گارداسیل برای چه سنی و چه کسانی مناسب است؟

سن توصیه شده برای شروع واکسیناسیون ویروس HPV از نه سالگی آغاز می شود. بهترین زمان تزریق پیش از شروع فعالیت جنسی است، چون در این مرحله احتمال مواجهه قبلی با ویروس بسیار پایین است و واکسن بیشترین اثربخشی را خواهد داشت.

برنامه تزریق بر اساس سن آغاز واکسیناسیون تفاوت دارد. افرادی که واکسیناسیون را بین نه تا چهارده سالگی شروع می کنند، در بیشتر موارد در قالب دو دوز با فاصله شش تا دوازده ماه واکسینه می شوند. اما کسانی که واکسیناسیون را از پانزده سالگی به بعد آغاز می کنند، به سه دوز نیاز دارند که طی حدود شش ماه تزریق می شود.

سازمان غذا و داروی آمریکا در سال دو هزار و هجده، محدوده سنی مجاز برای تزریق گارداسیل نه ظرفیتی را تا چهل و پنج سالگی گسترش داد. با این حال، برای افراد بالای بیست و شش سال، تصمیم گیری درباره تزریق واکسن باید با مشورت پزشک و بر اساس شرایط فردی، سابقه مواجهه احتمالی با ویروس و میزان فایده مورد انتظار انجام شود.

واکسن گارداسیل برای زنان

زنان اصلی ترین گروه هدف واکسن گارداسیل هستند، چون سرطان دهانه رحم یکی از شایع ترین سرطان های مرتبط با HPV در این جنس است. تزریق این واکسن در سنین نوجوانی و پیش از شروع فعالیت جنسی، بالاترین سطح محافظت را در برابر سویه های پرخطر ایجاد می کند.

حتی زنانی که پیش تر آزمایش پاپ اسمیر غیرطبیعی داشته اند یا سابقه ابتلا به یک سویه خاص از HPV را دارند، همچنان می توانند از تزریق این واکسن بهره ببرند، چون احتمال دارد هنوز در معرض سایر سویه های موجود در واکسن قرار نگرفته باشند. با این حال، واکسن جایگزین غربالگری دوره ای دهانه رحم نمی شود و زنان واکسینه شده هم باید طبق برنامه پزشک، آزمایش پاپ اسمیر را ادامه دهند.

واکسن گارداسیل برای مردان

برخلاف تصور رایج، واکسن گارداسیل به مردان هم توصیه می شود. HPV در مردان می تواند باعث زگیل تناسلی، سرطان مقعد، سرطان آلت تناسلی و سرطان حلق و دهان شود. علاوه بر این، مردان واکسینه شده احتمال انتقال ویروس به شریک جنسی خود را هم کاهش می دهند.

بسیاری از کشورها در سال های اخیر واکسیناسیون پسران نوجوان را هم به برنامه ملی خود اضافه کرده اند، با همان منطقی که واکسیناسیون دختران توجیه می شود. سازمان های بهداشتی معتبر جهانی تاکید دارند که پوشش واکسیناسیون در هر دو جنس، نقش مهمی در کاهش گردش ویروس در جامعه و کنترل بلندمدت بیماری های مرتبط با HPV دارد.

آیا واکسن گارداسیل برای تبخال تناسلی هم کاربرد دارد؟

یکی از رایج ترین اشتباهات درباره واکسن گارداسیل، این باور نادرست است که این واکسن می تواند از تبخال تناسلی هم پیشگیری کند. باید به روشنی گفته شود که تبخال تناسلی و عفونت HPV دو بیماری جداگانه با دو عامل ویروسی متفاوت هستند.

تبخال تناسلی توسط ویروس هرپس سیمپلکس ایجاد می شود، در حالی که گارداسیل فقط در برابر سویه های خاصی از ویروس پاپیلومای انسانی ایمنی ایجاد می کند. این دو ویروس نه از نظر ساختار و نه از نظر مکانیسم بیماری زایی هیچ ارتباطی با هم ندارند. در حال حاضر هیچ واکسن تاییدشده ای برای پیشگیری از تبخال تناسلی در دسترس نیست و پیشگیری از این بیماری بیشتر بر استفاده از کاندوم و اجتناب از تماس مستقیم در دوره فعال بودن ضایعات متکی است.

واکسن گارداسیل بعد از ابتلا

سوال رایج دیگری که بسیاری از افراد می پرسند این است که آیا تزریق واکسن گارداسیل بعد از ابتلا به HPV هم فایده ای دارد یا خیر. پاسخ این است که بله، در بسیاری از موارد تزریق واکسن همچنان توصیه می شود، حتی اگر فرد پیش تر به یکی از سویه های ویروس آلوده شده باشد.

دلیل این موضوع ساده است؛ به ندرت پیش می آید که فردی به طور همزمان به تمام سویه های پوشش داده شده در واکسن آلوده شده باشد. بنابراین حتی کسی که سابقه ابتلا به یک یا دو سویه از HPV را دارد، هنوز می تواند در برابر سایر سویه های موجود در واکسن ایمن شود. آنچه واکسن نمی تواند انجام دهد، از بین بردن عفونت فعلی یا درمان زگیل های موجود است، چون گارداسیل ماهیتی پیشگیرانه دارد نه درمانی.

نکته دیگری که باید در نظر گرفت این است که آزمایش رایج و در دسترسی برای تعیین دقیق سویه هایی که فرد پیش تر به آن ها آلوده شده، در همه مراکز وجود ندارد و بیشتر آزمایش های موجود تنها وجود یا عدم وجود ویروس را نشان می دهند، نه نوع دقیق سویه را. به همین دلیل پزشکان در بیشتر موارد ترجیح می دهند به جای صرف وقت برای تشخیص سویه دقیق، واکسیناسیون کامل را به فرد پیشنهاد دهند تا از پوشش گسترده تری برخوردار شود.

عوارض واکسن گارداسیل

مانند هر واکسن دیگری، گارداسیل هم می تواند عوارض جانبی ایجاد کند که در بیشتر موارد خفیف و گذرا هستند. جدول زیر رایج ترین این عوارض را دسته بندی کرده است.

غش کردن بعد از تزریق در نوجوانان و جوانان کمی شایع تر از سایر گروه های سنی است، به همین دلیل توصیه می شود بعد از تزریق حدود پانزده دقیقه در وضعیت نشسته یا خوابیده در مرکز واکسیناسیون استراحت شود. عوارض جدی و ماندگار در مطالعات گسترده جهانی گزارش نشده و نهادهای بهداشتی معتبر همچنان ایمنی این واکسن را تایید می کنند.

حساسیت به واکسن گارداسیل

یکی از نکاتی که پیش از تزریق باید به پزشک اطلاع داده شود، سابقه حساسیت فرد به مخمر است، چون فرآیند تولید گارداسیل با استفاده از نوعی مخمر نانوایی انجام می شود. افرادی که پیش تر واکنش آلرژیک شدید به دوز اول این واکسن داشته اند هم نباید دوزهای بعدی را دریافت کنند.

نشانه های واکنش آلرژیک جدی شامل کهیر گسترده، تورم صورت و گلو، مشکل در تنفس و افت ناگهانی فشار خون است که در بیشتر موارد در دقایق اول بعد از تزریق بروز می کند. به همین علت مراکز واکسیناسیون معتبر افراد را برای مدت کوتاهی بعد از تزریق تحت نظر نگه می دارند تا در صورت بروز چنین واکنشی، اقدام درمانی سریع انجام شود.

حمام بعد از واکسن گارداسیل

درباره حمام کردن بعد از تزریق گارداسیل، محدودیت خاصی وجود ندارد و افراد می توانند طبق روال عادی خود استحمام کنند. تنها توصیه ساده این است که در چند ساعت اول از مالش یا فشار زیاد روی محل تزریق خودداری شود تا التهاب موضعی کمتر شود.

اگر فرد بعد از تزریق دچار سرگیجه یا ضعف باشد، بهتر است تا رفع کامل این حالت از حمام آب داغ یا دوش طولانی خودداری کند، چون گرمای زیاد می تواند احتمال سرگیجه یا افت فشار را بیشتر کند. به جز این نکات ساده، هیچ محدودیت جدی برای فعالیت های روزمره از جمله استحمام بعد از این واکسن وجود ندارد.

چند وقت بعد از واکسن گارداسیل می توان باردار شد؟

گارداسیل برخلاف برخی واکسن های زنده تضعیف شده، حاوی ویروس زنده نیست و از پروتئین های ساختاری ویروس تولید می شود. به همین دلیل، برخلاف واکسن هایی مانند سرخک که بعد از تزریق باید مدتی از بارداری اجتناب کرد، برای گارداسیل چنین محدودیت رسمی و ثابتی تعریف نشده است.

با این وجود، چون داده های ایمنی کافی درباره تزریق این واکسن در دوران بارداری در دسترس نیست، پزشکان به طور معمول توصیه می کنند در طول دوره کامل واکسیناسیون از روش پیشگیری از بارداری مطمئن استفاده شود. اگر بارداری در میانه دوره تزریق اتفاق بیفتد، دوزهای باقی مانده تا پایان بارداری به تعویق می افتد و ادامه واکسیناسیون بعد از زایمان بلامانع است. بهترین توصیه این است که برنامه ریزی برای بارداری با هماهنگی پزشک و بعد از تکمیل کامل دوره واکسیناسیون انجام شود.

واکسن گارداسیل ایرانی بهتره یا خارجی؟

در سال های اخیر نسخه ای از واکسن HPV با نام تجاری پاپیلوگارد در ایران تولید شده که به آن گارداسیل ایرانی هم گفته می شود. این واکسن بیشتر در برابر دو سویه پرخطر شانزده و هجده ایمنی ایجاد می کند، در حالی که نسخه های وارداتی گارداسیل که بیشتر توسط شرکت مرک آمریکا یا زیر نظر آن در کشورهایی مانند ترکیه و هلند تولید می شوند، در دو نسخه چهار و نه ظرفیتی با پوشش گسترده تر عرضه می شوند.

جدول زیر تفاوت های اصلی این دو گزینه را خلاصه می کند.

انتخاب میان این دو گزینه به عوامل مختلفی مانند بودجه، دسترسی و میزان پوشش مورد نیاز فرد بستگی دارد. اگر به دنبال یک گزینه اقتصادی تر هستید پیشنهاد می‌کنیم به سراغ واکسن پاپیلوگارد بروید.

نظر پزشک

به نقل از دکتر عاطفه دهقانی تفتی متخصص جراحی عمومی: بزرگ ترین اشتباه درباره واکسن گارداسیل، به تعویق انداختن یا نادیده گرفتن آن به دلیل نبود علامت یا احساس سلامت کامل است. بیشتر عفونت های HPV در مراحل اولیه هیچ نشانه ای ندارند و همین موضوع باعث می شود بسیاری از افراد اهمیت پیشگیری زودهنگام را دست کم بگیرند.

واکسن گارداسیل یکی از موثرترین ابزارهای پیشگیری از عفونت HPV و بیماری های جدی مرتبط با آن از جمله چند نوع سرطان و زگیل تناسلی است. شناخت تفاوت نسخه های مختلف این واکسن، سن و گروه مناسب برای تزریق، عوارض احتمالی و نکات مراقبتی بعد از تزریق، به افراد کمک می کند تا تصمیم آگاهانه تری درباره سلامت خود بگیرند.

اگر در سن مناسب برای دریافت این واکسن هستید، یا فرزند نوجوانی دارید که هنوز واکسینه نشده، بهتر است بدون فوت وقت با پزشک یا مرکز بهداشت محل زندگی خود مشورت کنید. پیشگیری در این زمینه بسیار ساده تر، ایمن تر و کم هزینه تر از درمان بیماری های ناشی از HPV در مراحل پیشرفته خواهد بود.

سوالات متداول

واکسن گارداسیل برای چیست؟

واکسن گارداسیل برای پیشگیری از ابتلا به برخی سویه‌های ویروس HPV طراحی شده است. این واکسن می‌تواند خطر ابتلا به زگیل تناسلی و تعدادی از سرطان‌های مرتبط با HPV، از جمله سرطان دهانه رحم را کاهش دهد.

بهترین سن تزریق واکسن گارداسیل چند سال است؟

بهترین زمان تزریق گارداسیل قبل از شروع فعالیت جنسی و مواجهه احتمالی با HPV است. واکسیناسیون می‌تواند از ۹ سالگی آغاز شود و میزان اثربخشی آن در سنین پایین‌تر بیشتر است.

واکسن گارداسیل تا چه سنی قابل تزریق است؟

گارداسیل ۹ ظرفیتی برای افراد ۹ تا ۴۵ سال مجوز تزریق دارد. با این حال، در سنین بالاتر تصمیم‌گیری درباره تزریق بهتر است با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک انجام شود.

واکسن گارداسیل چند دوز دارد؟

تعداد دوزها به سن شروع واکسیناسیون بستگی دارد. افرادی که واکسیناسیون را در سنین ۹ تا ۱۴ سال آغاز می‌کنند معمولاً به دو دوز نیاز دارند، اما شروع واکسیناسیون از ۱۵ سالگی به بعد معمولاً به سه دوز نیاز دارد.

فاصله بین دوزهای واکسن گارداسیل چقدر است؟

در برنامه دو دوزی، دوز دوم معمولا ۶ تا ۱۲ ماه بعد از دوز اول تزریق می‌شود. برنامه سه دوزی نیز طی حدود شش ماه تکمیل می‌شود و زمان دقیق تزریق باید طبق برنامه توصیه‌شده پزشک باشد.

آیا تزریق گارداسیل بعد از ابتلا به HPV فایده دارد؟

بله. ابتلا به یک نوع HPV لزوماً به معنی ابتلا به تمام سویه‌های موجود در واکسن نیست. بنابراین واکسن ممکن است همچنان در برابر سایر سویه‌هایی که فرد به آن‌ها مبتلا نشده است محافظت ایجاد کند.

آیا واکسن گارداسیل HPV یا زگیل تناسلی را درمان می‌کند؟

خیر. گارداسیل یک واکسن پیشگیرانه است و عفونت HPV یا زگیل تناسلی موجود را از بین نمی‌برد. فرد مبتلا باید برای بررسی و درمان ضایعات موجود به پزشک مراجعه کند.

عوارض واکسن گارداسیل چیست؟

درد، قرمزی یا تورم محل تزریق، سردرد، تب خفیف، خستگی، تهوع و سرگیجه از عوارض شایع آن هستند. واکنش‌های آلرژیک شدید نادرند و در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس یا تورم صورت و گلو باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.

آیا واکسن گارداسیل برای مردان هم ضروری است؟

بله. HPV در مردان نیز می‌تواند باعث زگیل تناسلی و برخی سرطان‌ها از جمله سرطان مقعد، آلت تناسلی و حلق و دهان شود. واکسیناسیون مردان همچنین می‌تواند احتمال انتقال ویروس را کاهش دهد.

گارداسیل ۴ ظرفیتی بهتر است یا ۹ ظرفیتی؟

گارداسیل ۹ ظرفیتی سویه‌های بیشتری از HPV را پوشش می‌دهد و در نتیجه پوشش گسترده‌تری نسبت به نوع ۴ ظرفیتی دارد.

واکسن گارداسیل ایرانی بهتر است یا خارجی؟

واکسن‌های خارجی گارداسیل، به‌خصوص نوع ۹ ظرفیتی، سویه‌های بیشتری را پوشش می‌دهند. واکسن ایرانی می‌تواند گزینه اقتصادی‌تر و در دسترس‌تری باشد. انتخاب مناسب به سن، شرایط فرد، بودجه و نظر پزشک بستگی دارد.