بواسیر چیست؟ راهنمای جامع علائم، علل، تشخیص و درمان
این مقاله از نظر پزشکی بازبینی شده استپزشک بازبین: دکتر عاطفه دهقانیتاریخ بازبینی: ۱۲ آبان ۱۴۰۵بواسیر چیست؟ بواسیر…
بواسیر، که به عنوان هموروئید نیز شناخته می شود، یکی از مشکلات شایع در بین مردان و زنان است که می تواند به دلیل عوامل مختلفی ایجاد شود. بواسیر در مردان به صورت داخلی یا خارجی بروز می کند و معمولا باعث ایجاد درد، ناراحتی و خونریزی هنگام اجابت مزاج می شود. درک علل و علائم بواسیر می تواند به پیشگیری و درمان مؤثر این مشکل کمک کند.
بواسیر یا هموروئید یکی از شایعترین مشکلات ناحیه مقعد و راستروده است و برخلاف تصور رایج، بیماری اختصاصی مردان نیست. هموروئید در زنان و مردان دیده میشود و عواملی مانند افزایش سن، یبوست یا اسهال مزمن، زور زدن هنگام دفع، رژیم غذایی کمفیبر و بلند کردن مکرر اجسام سنگین میتوانند احتمال بروز یا تشدید آن را افزایش دهند. یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز جهانی که در سال ۲۰۲۵ منتشر شده، شیوع نقطهای هموروئید را در جمعیتهای بررسیشده حدود ۲۵.۹۲ درصد برآورد کرده است؛ البته میزان شیوع بسته به جمعیت، روش تشخیص و تعریف بیماری متفاوت است.
علائم بواسیر در مردان میتواند شامل خونریزی قرمز روشن، خارش، درد یا ناراحتی، تورم، توده اطراف مقعد، بیرونزدگی بافت هموروئیدی و احساس تخلیه ناکامل باشد. نوع بواسیر اهمیت زیادی دارد؛ برای مثال، هموروئید داخلی اغلب با خونریزی یا پرولاپس ظاهر میشود و نوع خارجی، بهویژه در صورت ایجاد لخته، میتواند درد و حساسیت بیشتری ایجاد کند.
با این حال، یک نکته بسیار مهم را نباید نادیده گرفت: هر خونریزی از مقعد الزاماً ناشی از بواسیر نیست. شقاق، بیماریهای التهابی روده، پولیپها، بیماریهای دیورتیکولی و سرطان کولورکتال نیز میتوانند باعث خونریزی گوارشی تحتانی شوند. بنابراین خونریزی جدید، مکرر، شدید یا همراه با علائم هشدار نباید صرفاً به بواسیر نسبت داده شود.
هموروئیدها ساختارهای عروقی طبیعی در کانال مقعد هستند و بخشی از مکانیسم طبیعی کنترل دفع به شمار میروند. زمانی که این بافتها دچار تغییرات پاتولوژیک و علائم آزاردهنده مانند خونریزی، پرولاپس، خارش یا درد شوند، از اصطلاح «بیماری هموروئیدی» یا بواسیر علامتدار استفاده میشود. بنابراین از نظر علمی، بواسیر صرفاً به معنای «رگ پارهشده» نیست.
از نظر محل، هموروئید به دو گروه اصلی داخلی و خارجی تقسیم میشود. هموروئید داخلی در قسمت داخلی کانال مقعد و راستروده قرار دارد، در حالی که هموروئید خارجی در زیر پوست اطراف دهانه مقعد ایجاد میشود. همچنین ممکن است فرد همزمان مؤلفه داخلی و خارجی داشته باشد.
هموروئید داخلی بر اساس میزان بیرونزدگی یا پرولاپس به چهار درجه تقسیم میشود. درجه یک بیرونزدگی ندارد؛ در درجه دو هنگام دفع بیرون میآید اما خودبهخود به داخل برمیگردد؛ در درجه سه برای برگشت به داخل به فشار دست نیاز دارد و درجه چهار بهطور مزمن بیرون است و با فشار دست به داخل برنمیگردد. این درجهبندی یکی از عوامل مهم در انتخاب روش درمان است.
از نظر ماهیت بیماری، «بواسیر مردانه» یک نوع جداگانه از هموروئید نیست. ساختار بیماری، انواع اصلی و اصول تشخیص و درمان در مردان و زنان اساساً یکسان است. تفاوتی که ممکن است در یک فرد خاص دیده شود بیشتر به سن، عادات دفع، شغل، فعالیت بدنی، رژیم غذایی، وزن و سایر عوامل خطر مربوط است، نه به اینکه فرد مرد است.
مطالعات اپیدمیولوژیک نیز تفاوت ساده و ثابتی را که بتوان بر اساس آن گفت بواسیر ذاتاً «بیماری مردان» یا «بیماری زنان» است، نشان نمیدهند. متاآنالیز جهانی ۲۰۲۵ حتی در برآورد تجمیعی خود شیوع بالاتری را در زنان نسبت به مردان گزارش کرده است؛ بنابراین نباید از عبارت «بواسیر در مردان» چنین برداشت کرد که مردان ذاتاً بیشتر از زنان به این بیماری مبتلا میشوند.
با این حال، برخی عوامل سبک زندگی در بعضی مردان میتوانند اهمیت بیشتری پیدا کنند؛ برای مثال کارهای فیزیکی سنگین، بلند کردن مکرر اجسام، نشستن طولانی برای کار یا رانندگی و برخی عادات دفع. شواهد درباره همه این عوامل یکسان نیست و باید میان «عامل خطر اثباتشده» و «ارتباط مشاهدهشده در مطالعات» تفاوت گذاشت.
مهمترین علائم بواسیر در مردان شامل خونریزی قرمز روشن هنگام یا پس از دفع، خارش و تحریک اطراف مقعد، درد یا ناراحتی، تورم یا توده اطراف مقعد، بیرونزدگی بافت از مقعد و گاهی احساس تخلیه ناکامل یا وجود رطوبت و ترشح مخاطی است. نوع و شدت علائم به داخلی یا خارجی بودن هموروئید، وجود پرولاپس و ایجاد لخته بستگی دارد. منبع
خونریزی قرمز روشن یکی از شناختهشدهترین علائم هموروئید داخلی است. این خون ممکن است روی دستمال توالت، سطح مدفوع یا داخل کاسه توالت دیده شود. هموروئید داخلی بدون پرولاپس معمولاً درد زیادی ایجاد نمیکند، زیرا ناحیه بالاتر از خط دندانهای حساسیت درد کمتری نسبت به پوست اطراف مقعد دارد.
خارش، سوزش و تحریک پوست اطراف مقعد نیز ممکن است رخ دهد، بهخصوص زمانی که هموروئید پرولاپس کرده باشد و باعث خروج مخاط، رطوبت یا دشوار شدن پاکسازی ناحیه شود. احساس وجود توده یا جسم خارجی در ناحیه مقعد نیز میتواند با پرولاپس همراه باشد.
درد بیشتر در هموروئید خارجی دیده میشود و اگر داخل هموروئید خارجی لخته تشکیل شود، ممکن است درد بهصورت ناگهانی و شدید ظاهر شود. تورم و یک توده سفت یا تغییررنگیافته در کنار مقعد نیز میتواند به نفع هموروئید خارجی ترومبوزه باشد.
هموروئید داخلی در بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت باشد و فقط هنگام معاینه کشف شود. وقتی علامتدار میشود، خونریزی قرمز روشن و پرولاپس از مهمترین تظاهرات آن هستند. درد قابلتوجه در هموروئید داخلی بدون عارضه معمول نیست و وجود درد شدید باید احتمال سایر مشکلات یا عوارضی مانند پرولاپس شدید، ترومبوز یا بیماریهای دیگر را نیز مطرح کند.
برای توصیف شدت پرولاپس داخلی از درجهبندی چهارگانه استفاده میشود. در درجه یک، هموروئید در کانال مقعد باقی میماند؛ درجه دو هنگام دفع بیرون میزند و خودبهخود برمیگردد؛ درجه سه برای برگشت نیاز به جااندازی دستی دارد و درجه چهار بهطور دائمی پرولاپس کرده و قابل برگشت با فشار دست نیست.
هموروئید خارجی زیر پوست اطراف مقعد قرار دارد و به دلیل عصبگیری حسی این ناحیه میتواند دردناکتر از هموروئید داخلی باشد. خارش، تحریک، تورم، درد، حساسیت و وجود توده در اطراف مقعد از علائم احتمالی هستند.
اگر در یک هموروئید خارجی لخته خون تشکیل شود، اصطلاح «هموروئید خارجی ترومبوزه» به کار میرود. در این حالت معمولاً تودهای سفت، دردناک و گاهی آبی یا بنفشرنگ ایجاد میشود و درد ممکن است بهطور ناگهانی شروع شود.
مهمترین نشانه هموروئید خارجی ترومبوزه، درد شدید یا قابلتوجه همراه با تودهای سفت و حساس در اطراف مقعد است. تورم و تغییر رنگ توده نیز ممکن است دیده شود.
در برخی بیماران منتخب، بهخصوص زمانی که شروع ترومبوز بسیار اخیر و درد شدید باشد، پزشک ممکن است برداشت لخته یا اکسیزیون را در نظر بگیرد. این تصمیم به زمان شروع علائم، شدت درد، معاینه و شرایط فرد بستگی دارد و نباید بهصورت خوددرمانی انجام شود. راهنمای ASCRS نیز برای برخی بیماران منتخب با هموروئید خارجی ترومبوزه، جراحی زودهنگام را بهعنوان یک گزینه مطرح میکند، اما کیفیت شواهد این توصیه پایینتر از برخی توصیههای دیگر است.
پرولاپس یعنی بافت هموروئیدی داخلی از کانال مقعد به سمت بیرون حرکت کند. در درجه دو این بیرونزدگی معمولاً هنگام دفع رخ میدهد و خودبهخود برمیگردد؛ در درجه سه فرد برای برگرداندن آن به داخل به کمک دست نیاز دارد؛ و در درجه چهار بافت بیرونزده قابل برگشت نیست.
پرولاپس ممکن است با خونریزی، تحریک پوست، خارش، ترشح مخاطی، احساس وجود توده، دشواری در تمیز کردن ناحیه و احساس تخلیه ناکامل همراه باشد. بنابراین صرفاً وجود «یک توده بیرونآمده» برای تشخیص قطعی بواسیر کافی نیست و معاینه پزشکی اهمیت دارد.
خونریزی ناشی از هموروئید داخلی معمولاً قرمز روشن است و میتواند روی دستمال توالت، سطح مدفوع یا داخل کاسه توالت دیده شود. خونریزی هموروئیدی ممکن است بدون درد باشد، بهخصوص زمانی که منشأ آن هموروئید داخلی باشد.
خونریزی کلاسیک هموروئید داخلی معمولاً به رنگ قرمز روشن توصیف میشود. این موضوع به محل و ماهیت خونریزی مربوط است؛ اما رنگ خون بهتنهایی برای تعیین علت کافی نیست. بنابراین نباید صرفاً با دیدن خون قرمز روشن نتیجه گرفت که علت حتماً بواسیر است.
خونریزی هموروئید داخلی اغلب در ارتباط با اجابت مزاج دیده میشود و ممکن است پس از دفع روی دستمال یا در توالت مشاهده شود. پرولاپس و تحریک بافت نیز میتوانند در بروز علائم نقش داشته باشند.
بله. هموروئید داخلی، بهویژه زمانی که پرولاپس نکرده باشد، میتواند باعث خونریزی بدون درد شود. همین ویژگی گاهی باعث میشود فرد تصور کند خونریزی اهمیتی ندارد؛ در حالی که خونریزی مقعدی باید بر اساس سن، سابقه پزشکی، الگوی خونریزی و سایر علائم ارزیابی شود.
هیچ نوع خونریزی مقعدی را نباید بدون توجه به شرایط فرد «طبیعی» تلقی کرد. اگر خونریزی شدید یا مداوم باشد، لختههای بزرگ دیده شود، فرد دچار سرگیجه، ضعف یا احساس غش شود یا خونریزی همراه با درد شدید، تب یا علائم شکمی باشد، ارزیابی پزشکی سریع ضروری است.
همچنین تغییر پایدار در عادات دفع، تغییر غیرمعمول در رنگ یا قوام مدفوع، کاهش وزن بیدلیل، کمخونی یا سابقه خانوادگی بیماریهای مهم روده بزرگ میتواند نیاز به بررسی دقیقتر را افزایش دهد. راهنمای ASCRS تأکید میکند که در برخی بیماران دارای علائم هموروئید و خونریزی مقعدی، ارزیابی کامل کولون با اندوسکوپی ضروری است.
خونریزی مقعدی میتواند ناشی از هموروئید، شقاق، بیماریهای التهابی روده، بیماری دیورتیکولی، پولیپها یا سرطان کولورکتال باشد. به همین دلیل وجود خون بهتنهایی تشخیص بواسیر را ثابت نمیکند.
شقاق مقعدی معمولاً با درد قابلتوجه هنگام یا پس از دفع همراه است، در حالی که هموروئید داخلی میتواند خونریزی بدون درد ایجاد کند. با این حال، این تفاوت مطلق نیست و تشخیص نهایی بر اساس شرح حال و معاینه انجام میشود.
بواسیر معمولاً نتیجه یک علت منفرد نیست. افزایش فشار و کشش بافتهای ناحیه مقعد، تغییرات بافتی مرتبط با افزایش سن و عوامل رفتاری و دفعی میتوانند در ایجاد یا تشدید بیماری نقش داشته باشند. از میان عوامل شناختهشده، زور زدن هنگام دفع، نشستن طولانی روی توالت، یبوست یا اسهال مزمن، رژیم کمفیبر و بلند کردن مکرر اجسام سنگین در منابع معتبر ذکر شدهاند.
برای دریافت اطلاعات درباره خدمات با مجموعه تماس بگیرید.
زور زدن هنگام اجابت مزاج فشار داخل ناحیه لگنی و عروقی را افزایش میدهد و میتواند علائم هموروئیدی را تشدید کند. به همین دلیل، کاهش زور زدن یکی از مهمترین اصول درمان محافظهکارانه و پیشگیری از عود است.
با این حال، بهتر است رابطه «یبوست = علت قطعی بواسیر» را بیش از حد ساده نکنیم. مطالعات اپیدمیولوژیک نتایج کاملاً یکسانی ندارند، اما راهنماهای بالینی همچنان اصلاح یبوست، نرم نگه داشتن مدفوع و جلوگیری از زور زدن را از اقدامات خط اول در بیماری علامتدار میدانند.
مدفوع سفت و دفع دشوار میتواند فرد را مجبور به زور زدن کند و در نتیجه علائم هموروئید را بدتر کند. از سوی دیگر، اسهال مزمن نیز میتواند با تحریک مکرر ناحیه مقعد و افزایش دفعات دفع همراه باشد. بنابراین هدف درمانی فقط «رفع یبوست» نیست؛ بلکه ایجاد الگوی دفع منظم و مدفوع نرم و قابل دفع است.
شواهد معتبرتر بهطور مشخص روی نشستن طولانی روی توالت تأکید دارند. ماندن طولانیمدت در توالت میتواند فشار وارد بر عروق ناحیه را افزایش دهد و به تشدید علائم کمک کند. درباره نشستن طولانی پشت میز یا هنگام رانندگی، مطالعات مشاهدهای وجود دارد، اما شدت شواهد به اندازه توصیه مربوط به طولانی نشستن روی توالت نیست.
بنابراین بهتر است بهجای ادعای «نشستن همیشه باعث بواسیر میشود»، گفته شود که کاهش بیتحرکی، وقفه در نشستن طولانی و مهمتر از همه کوتاه کردن زمان حضور غیرضروری روی توالت، بخشی از اصلاح سبک زندگی است.
بلند کردن مکرر اجسام سنگین در منابع پزشکی بهعنوان یکی از عوامل مرتبط با هموروئید ذکر شده است. هنگام وزنهبرداری سنگین، بهخصوص اگر فرد نفس خود را حبس کند و فشار زیادی ایجاد کند، فشار داخل شکم و لگن افزایش مییابد. با این حال، نمیتوان گفت هر فردی که بدنسازی میکند حتماً به بواسیر مبتلا خواهد شد.
برای فردی که سابقه بواسیر دارد، توجه به تکنیک صحیح تمرین، پرهیز از زور زدن غیرضروری و مدیریت یبوست اهمیت بیشتری پیدا میکند. اگر تمرین خاصی بهطور واضح باعث تشدید درد، خونریزی یا بیرونزدگی میشود، ادامه آن بدون ارزیابی پزشکی تصمیم مناسبی نیست.
بلند کردن مکرر اجسام سنگین در منابع NIDDK و Mayo Clinic بهعنوان عاملی که میتواند احتمال هموروئید را افزایش دهد ذکر شده است. این ارتباط بهویژه در افرادی اهمیت دارد که همزمان یبوست، زور زدن یا سایر عوامل خطر را دارند.
رژیم غذایی کمفیبر میتواند مدفوع را کمحجمتر و دفع را دشوارتر کند و احتمال زور زدن را افزایش دهد. به همین دلیل افزایش دریافت فیبر از توصیههای اصلی درمان محافظهکارانه هموروئید است.
یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز از هفت کارآزمایی تصادفی با ۳۷۸ بیمار نشان داد که مصرف فیبر در مقایسه با کنترل، احتمال تداوم علائم را حدود ۴۷ درصد و خطر خونریزی را حدود ۵۰ درصد کاهش داد؛ البته کیفیت برخی پیامدها متوسط بود و اثر فیبر بر درد و خارش با عدم قطعیت بیشتری همراه بود.
مصرف مایعات کافی به همراه فیبر به نرم شدن مدفوع کمک میکند. نکته مهم این است که افزایش فیبر بدون توجه به مصرف مایعات ممکن است در برخی افراد باعث نفخ یا حتی بدتر شدن یبوست شود؛ بنابراین تغییر رژیم باید تدریجی و همراه با دریافت مایعات مناسب باشد.
چاقی در برخی مطالعات با افزایش احتمال بیماری هموروئیدی ارتباط داشته است، اما اندازه این ارتباط در مطالعات مختلف یکسان نیست. یک متاآنالیز جهانی در سال ۲۰۲۵ نیز چاقی را در تحلیلهای مشاهدهای از عوامل مرتبط با هموروئید گزارش کرده است. بنابراین بهتر است چاقی را یک عامل خطر بالقوه بدانیم، نه اینکه آن را علت مستقیم و قطعی بواسیر معرفی کنیم.
اسهال مزمن نیز در منابع معتبر بهعنوان عاملی مرتبط با هموروئید مطرح شده است. دفع مکرر و تحریک مداوم ناحیه مقعد میتواند علائم را تشدید کند. در نتیجه درمان اسهال مزمن و پیدا کردن علت آن بخشی از مدیریت بیماری در این افراد است.
با افزایش سن، بافتهایی که از عروق و ساختارهای هموروئیدی حمایت میکنند میتوانند ضعیفتر و کشیدهتر شوند. همین تغییرات میتواند احتمال پرولاپس و بروز علائم را افزایش دهد.
درباره سابقه خانوادگی، شواهد در حال تکامل است. متاآنالیز جهانی ۲۰۲۵ در تحلیلهای مشاهدهای، سابقه خانوادگی را با احتمال بالاتر بیماری هموروئیدی مرتبط دانست و برخی مطالعات منطقهای نیز چنین ارتباطی را گزارش کردهاند. با این حال، این دادهها به معنای وجود یک «ژن مشخص بواسیر» یا قطعی بودن انتقال بیماری از والدین به فرزند نیست.
افزایش مکرر فشار داخل شکم از نظر فیزیولوژیک میتواند بر ناحیه لگنی اثر بگذارد، اما شواهد مستقیم و باکیفیت درباره اینکه سرفه مزمن بهتنهایی یک علت قطعی هموروئید باشد محدود است. بنابراین بهتر است سرفه مزمن را در مقاله بهعنوان یک عامل احتمالی و نه یک علت اثباتشده معرفی کنیم.
هموروئید خارجی در بافت زیر پوست اطراف دهانه مقعد ایجاد میشود و عوامل فشار و تحریک ناحیه میتوانند در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند. یبوست، زور زدن، اسهال، بلند کردن اجسام سنگین و سایر عوامل مرتبط با فشار یا تحریک ناحیه از عوامل شناختهشده یا محتمل هستند.
اگر توده خارجی دردناک باشد، بهخصوص اگر درد بهطور ناگهانی شروع شده و توده سفت یا تغییررنگیافته باشد، هموروئید خارجی ترومبوزه یکی از تشخیصهای مهم است. در مقابل، تودههای بدون درد یا تودههایی که مدت طولانی باقی ماندهاند میتوانند علل دیگری نیز داشته باشند و تشخیص صرفاً با مشاهده ظاهری ممکن نیست.
تفاوت اصلی به عصبگیری ناحیه مربوط است. هموروئید خارجی در ناحیهای قرار دارد که گیرندههای درد بیشتری دارد؛ بنابراین التهاب، تورم یا تشکیل لخته میتواند درد قابلتوجه ایجاد کند. هموروئید داخلی بدون عارضه معمولاً درد بسیار کمتری دارد.
خیر. توده اطراف مقعد میتواند ناشی از هموروئید خارجی، لخته، باقیماندن پوستی پس از هموروئید ترومبوزه، آبسه، فیستول، ضایعات پوستی یا سایر مشکلات باشد. اگر توده جدید است، بزرگ میشود، درد شدید دارد، ترشح چرکی ایجاد کرده یا همراه تب است، معاینه پزشکی اهمیت ویژهای دارد.
تشخیص بواسیر فقط با جستوجوی علائم در اینترنت یا مشاهده یک توده امکانپذیر نیست. پزشک بر اساس شرح حال، معاینه ناحیه مقعد و در صورت نیاز معاینه انگشتی و بررسی داخل کانال مقعد تشخیص را مشخص میکند.
خیر. علائمی مانند خونریزی، درد، خارش و توده میتوانند در چندین بیماری مقعدی و گوارشی دیده شوند. حتی انجمن جراحان کولون و رکتوم آمریکا تأکید میکند که بیمارانی که علائم خود را به «بواسیر» نسبت میدهند ممکن است در واقع بیماری دیگری داشته باشند.
ارزیابی معمول با گرفتن شرح حال آغاز میشود. پزشک درباره نوع خونریزی، درد، عادات دفع، یبوست یا اسهال، رژیم غذایی، مدت علائم و سایر مشکلات پزشکی سؤال میکند. سپس ناحیه اطراف مقعد از نظر توده، تورم، پرولاپس، لخته، شقاق و سایر تغییرات بررسی میشود.
در صورت نیاز، معاینه انگشتی مقعد انجام میشود. برای بررسی هموروئید داخلی نیز ممکن است آنوسکوپی یا پروکتوسکوپی انجام شود. در برخی افراد، بسته به سن، سابقه خانوادگی، الگوی خونریزی و علائم همراه، بررسی کاملتر روده بزرگ مانند کولونوسکوپی نیز ضرورت پیدا میکند.
شقاق مقعدی، آبسه، فیستول، بیماریهای التهابی روده، پولیپها و برخی سرطانهای ناحیه کولورکتال میتوانند علائمی مشابه هموروئید ایجاد کنند. به همین دلیل وجود خونریزی یا تغییر جدید در ناحیه مقعد نباید بدون ارزیابی مناسب به بواسیر نسبت داده شود.
درمان بواسیر به نوع هموروئید، درجه پرولاپس، شدت علائم، وجود خونریزی یا عوارض و پاسخ فرد به درمانهای قبلی بستگی دارد. راهنمای بالینی ASCRS در سال ۲۰۲۴ اصلاح رژیم غذایی و رفتارهای دفعی را درمان خط اول بیماری علامتدار میداند و در صورت عدم پاسخ، بسته به نوع و درجه بیماری روشهای مطبی یا جراحی مطرح میشوند.
در موارد خفیف، افزایش فیبر، دریافت مایعات مناسب، نرم نگه داشتن مدفوع، پرهیز از زور زدن و کاهش زمان نشستن روی توالت از مهمترین اقدامات هستند. حمام آب گرم یا سیتز نیز میتواند برای کاهش ناراحتی استفاده شود.
هدف درمان خانگی بیشتر کاهش علائم و اصلاح عواملی است که بیماری را تشدید میکنند؛ بنابراین نباید هر روش خانگی را «درمان قطعی بواسیر» نامید. اگر علائم با این اقدامات برطرف نشوند یا خونریزی ادامه پیدا کند، ارزیابی پزشکی لازم است.
محصولات موضعی و داروهای بدون نسخه ممکن است برای کاهش موقت درد، خارش و التهاب در موارد خفیف استفاده شوند. موادی مانند هیدروکورتیزون یا بیحسکنندههای موضعی در برخی فرآوردهها وجود دارند، اما استفاده طولانیمدت یا خودسرانه مناسب نیست. برای مثال، مصرف طولانی هیدروکورتیزون موضعی میتواند باعث نازک شدن پوست شود.
نرمکنندههای مدفوع و مکملهای فیبر مانند پسیلیوم نیز ممکن است برای ایجاد مدفوع نرمتر استفاده شوند. انتخاب فرآورده مناسب به شرایط فرد، داروهای همزمان و وضعیت دفع بستگی دارد و در صورت تداوم علائم باید علت اصلی بررسی شود.
برای بسیاری از هموروئیدهای داخلی درجه یک و دو و برخی موارد درجه سه که با درمان محافظهکارانه بهبود پیدا نکردهاند، روشهای مطبی مانند بستن با حلقه لاستیکی، اسکلروتراپی و انعقاد مادون قرمز قابل استفاده هستند. راهنمای ASCRS بستن با حلقه لاستیکی را در میان درمانهای مطبی، مؤثرترین گزینه رایج معرفی میکند.
برای دریافت اطلاعات درباره خدمات با مجموعه تماس بگیرید.
در بستن با حلقه لاستیکی، پزشک حلقه را در پایه هموروئید داخلی قرار میدهد تا جریان خون آن قسمت قطع شود و بافت بهتدریج از بین برود. این روش برای هموروئید خارجی کاربرد معمول ندارد و انجام آن باید توسط پزشک صورت گیرد.
اسکلروتراپی با تزریق مادهای انجام میشود که باعث ایجاد اسکار و کوچک شدن هموروئید میشود. در انعقاد مادون قرمز نیز انرژی نور به بافت داده میشود تا اسکار ایجاد شده و خونرسانی بافت هموروئیدی کاهش یابد. انتخاب روش به نوع، درجه و ویژگیهای بیماری بستگی دارد.
اصطلاح «لیزر بواسیر» به یک روش واحد اشاره نمیکند و تکنیکهای مختلفی مانند لیزر هموروئیدوپلاستی یا روشهای لیزری مبتنی بر دِآرتریالیزاسیون در مطالعات بررسی شدهاند. بنابراین نمیتوان صرفاً با شنیدن کلمه لیزر نتیجه گرفت که یک روش مشخص برای همه بیماران مناسب است.
برخی مرورهای سیستماتیک نشان دادهاند که تکنیکهای لیزری میتوانند در بیماران منتخب، بهویژه درجات II و III، با درد و دوره نقاهت کوتاهتر نسبت به برخی روشهای جراحی همراه باشند. با این حال، کیفیت شواهد برای بعضی تکنیکهای لیزری پایین یا متوسط است، مطالعات ناهمگونی دارند و درباره دوام بلندمدت نتایج هنوز عدم قطعیت وجود دارد.
مرور سیستماتیک و متاآنالیز جدیدتری که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده نیز نشان میدهد لیزر هموروئیدوپلاستی ممکن است از نظر درد و بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره مزیتهایی داشته باشد، اما شواهد از نظر کیفیت بسیار پایین تا پایین گزارش شده و درباره دوام طولانیمدت هنوز محدودیت وجود دارد. بنابراین «لیزر بهترین درمان بواسیر برای همه» ادعای علمی قابل دفاعی نیست.
جراحی برای همه بیماران لازم نیست. بر اساس راهنمای ASCRS، هموروئیدکتومی بیشتر برای برخی بیماران مبتلا به هموروئید خارجی علامتدار یا هموروئید داخلی و خارجی ترکیبی با پرولاپس، بهخصوص درجات III و IV، مطرح میشود.
هموروئیدکتومی شامل برداشتن بافت هموروئیدی است و از مؤثرترین روشها برای بیماری پیشرفته محسوب میشود، اما در مقایسه با برخی روشهای کمتهاجمی معمولاً با درد و دوره نقاهت بیشتری همراه است. در مقابل، روشهای کمتهاجمی ممکن است بهبود سریعتری داشته باشند ولی در بعضی شرایط احتمال عود بیشتری دارند.
هموروئیدوپکسی با استپلر نیز یکی از روشهای جراحی برای برخی هموروئیدهای داخلی است، اما راهنمای ASCRS آن را بهعنوان درمان جراحی خط اول روتین توصیه نمیکند، زیرا اثربخشی آن در برخی شرایط حاشیهایتر و پروفایل خطر آن قابل توجه است.
پاسخ کوتاه این است: یک روش واحد که برای همه مردان «بهترین» باشد وجود ندارد. انتخاب درمان باید بر اساس نوع هموروئید، درجه پرولاپس، شدت علائم، خونریزی، وجود لخته یا سایر عوارض و پاسخ به درمانهای قبلی انجام شود.
| وضعیت | رویکرد احتمالی |
|---|---|
| علائم خفیف | اصلاح رژیم غذایی، افزایش فیبر، مایعات مناسب و اصلاح عادات دفع |
| هموروئید داخلی درجه I و II | درمان محافظهکارانه؛ در صورت تداوم علائم، روشهای مطبی |
| هموروئید داخلی منتخب درجه III | ابتدا درمان محافظهکارانه و در صورت عدم پاسخ، روش مطبی یا درمان تخصصی |
| خونریزی یا پرولاپس پایدار | ارزیابی پزشکی و انتخاب روش متناسب با درجه بیماری |
| هموروئید خارجی دردناک | معاینه و کنترل علائم؛ در صورت ترومبوز، گزینههای اختصاصی ممکن است مطرح شوند |
| هموروئید ترومبوزه | ارزیابی پزشکی؛ در برخی بیماران منتخب، برداشت زودهنگام ممکن است مطرح شود |
| هموروئید شدید یا ترکیبی درجه III–IV | در برخی بیماران هموروئیدکتومی گزینه مناسبتری است |
این جدول برای تصمیمگیری اولیه است و جایگزین معاینه پزشک نیست. بهخصوص درجه هموروئید داخلی و علت خونریزی را نمیتوان با اطمینان از روی علائم اینترنتی تعیین کرد.
مهمترین اقدامات خانگی بر اصلاح دفع و کاهش فشار روی ناحیه مقعد تمرکز دارند. افزایش فیبر، مصرف مایعات کافی، جلوگیری از زور زدن، کاهش زمان نشستن روی توالت و استفاده از حمام سیتز از اقدامات اصلی هستند.
فیبر به افزایش حجم و نرمتر شدن مدفوع کمک میکند و میتواند نیاز به زور زدن را کاهش دهد. شواهد حاصل از کارآزماییهای تصادفی نشان میدهد مکملهای فیبر در افراد مبتلا به هموروئید علامتدار میتوانند تداوم علائم و خونریزی را کاهش دهند.
راهنمای بیماران ASCRS معمولاً دریافت حدود ۲۰ تا ۳۵ گرم فیبر در روز را مطرح میکند، اما نیاز دقیق هر فرد به رژیم غذایی، وضعیت گوارشی و شرایط پزشکی او بستگی دارد. افزایش فیبر بهتر است تدریجی باشد تا احتمال نفخ و ناراحتی گوارشی کمتر شود.
آب و سایر مایعات مناسب به عملکرد فیبر و نرم ماندن مدفوع کمک میکنند. نیاز به مایعات در افراد مختلف متفاوت است و به سن، فعالیت بدنی، آبوهوا و بیماریهای زمینهای بستگی دارد؛ بنابراین بهتر است توصیههای عمومی با وضعیت فرد تطبیق داده شود.
نشستن در آب گرم میتواند به کاهش موقت درد و ناراحتی کمک کند. Mayo Clinic حمام سیتز با آب گرم را یکی از اقدامات خانگی برای تسکین علائم معرفی میکند. هدف آن کاهش علائم است، نه اینکه لزوماً علت بیماری را برطرف کند.
فعالیت بدنی منظم میتواند به عملکرد بهتر روده و پیشگیری از یبوست کمک کند و برای مدیریت وزن نیز مفید باشد. با این حال، در زمان درد شدید یا بواسیر ترومبوزه، نوع فعالیت باید متناسب با وضعیت فرد انتخاب شود.
مدفوع را بهطور طولانی به تأخیر نیندازید، هنگام دفع بیش از حد زور نزنید و زمان غیرضروری روی توالت نمانید. اگر یبوست دارید، اصلاح رژیم غذایی، فیبر، مایعات و در صورت نیاز درمان مناسب برای نرم کردن مدفوع میتواند به کاهش فشار هنگام دفع کمک کند.
هدف این است که توالت به محل نشستن طولانی، مطالعه یا استفاده از تلفن همراه تبدیل نشود. نشستن طولانی روی توالت از عوامل شناختهشده مرتبط با هموروئید است و کاهش این عادت یکی از توصیههای استاندارد اصلاح رفتار دفعی محسوب میشود.
استفاده خودسرانه از مواد تحریککننده، ترکیبات ناشناخته یا درمانهای سنتی که ایمنی و اثربخشی آنها برای هموروئید اثبات نشده است توصیه نمیشود. همچنین نباید خونریزی مقعدی را فقط با درمان خانگی سرکوب کرد، زیرا ممکن است علت دیگری پشت آن باشد.
هدف رژیم غذایی در بواسیر، ایجاد مدفوع نرم و قابل دفع و کاهش نیاز به زور زدن است. رژیم سرشار از فیبر، همراه با مایعات کافی، از پایههای درمان محافظهکارانه محسوب میشود.
میوهها، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل، مغزها و دانهها از منابع غذایی فیبر هستند. افزایش مصرف فیبر بهتر است بهصورت تدریجی انجام شود تا نفخ و گاز کاهش یابد.
میوه و سبزیجات علاوه بر فیبر، آب و ترکیبات غذایی دیگری در اختیار بدن قرار میدهند و میتوانند به ایجاد رژیم غذایی مناسب برای پیشگیری از یبوست کمک کنند. بهتر است به جای تمرکز روی یک ماده غذایی خاص، الگوی کلی رژیم غذایی اصلاح شود.
غلات کامل و حبوبات میتوانند مقدار قابل توجهی فیبر غذایی فراهم کنند. اگر مصرف فیبر فرد در حال حاضر پایین است، افزایش آن باید بهتدریج صورت گیرد و با مصرف مایعات کافی همراه باشد.
پسیلیوم یکی از مکملهای فیبر مورد استفاده برای افزایش حجم و نرمتر شدن مدفوع است و NIDDK آن را در کنار سایر مکملهای فیبر بهعنوان یکی از گزینههای قابل استفاده برای درمان خانگی هموروئید معرفی میکند. مقدار و نحوه مصرف باید مطابق فرآورده و شرایط فرد باشد و همراه با مایعات کافی مصرف شود.
بهجای فهرستکردن غذاهای ممنوع، بهتر است روی الگوهای غذایی تمرکز کنیم: دریافت کم فیبر، مصرف ناکافی مایعات و رژیمی که فیبر غذایی بسیار کمی دارد میتواند کنترل یبوست را دشوارتر کند. نیاز نیست فرد مبتلا به بواسیر یک فهرست طولانی از غذاهای ممنوع داشته باشد؛ مهمتر از آن، ایجاد الگوی دفع منظم و مدفوع نرم است.
زور زدن یکی از مهمترین رفتارهایی است که باید کاهش یابد، زیرا میتواند فشار وارد بر ناحیه هموروئیدی را افزایش دهد.
ماندن طولانی در توالت، بهخصوص همراه با زور زدن، از رفتارهایی است که میتواند احتمال بروز یا تشدید علائم را افزایش دهد.
کمتحرکی میتواند با یبوست و افزایش وزن همراه باشد و از این مسیر مدیریت هموروئید را دشوارتر کند. فعالیت بدنی منظم در چارچوب توان فرد یکی از اجزای سبک زندگی سالم برای کنترل یبوست و وزن است.
دریافت کم فیبر میتواند دفع را دشوارتر کند و یکی از عوامل قابل اصلاح در مدیریت هموروئید است.
کمبود مایعات میتواند همراه با رژیم کمفیبر، کنترل یبوست را دشوارتر کند. به همین دلیل افزایش فیبر باید با مصرف مناسب مایعات همراه باشد.
بلند کردن مکرر اجسام سنگین از عوامل شناختهشده مرتبط با هموروئید است. این موضوع به معنای ممنوع بودن ورزش برای افراد مبتلا نیست، بلکه کنترل فشار، تکنیک صحیح و پرهیز از زور زدن اهمیت دارد.
برای دریافت اطلاعات درباره خدمات با مجموعه تماس بگیرید.
هم یبوست و هم اسهال مزمن میتوانند با بیماری هموروئیدی ارتباط داشته باشند. بنابراین درمان علت زمینهای اختلالات دفع، بخشی از مدیریت صحیح بیماری است.
در بسیاری از موارد، بواسیر یک بیماری خوشخیم است و علائم آن با اصلاح رژیم غذایی، عادات دفع و درمان مناسب کنترل میشود. با این حال، برخی عوارض مانند ترومبوز، پرولاپس شدید یا خونریزی قابلتوجه ممکن است نیاز به درمان پزشکی داشته باشند.
هموروئید خفیف و علامتدار که با اصلاح رژیم غذایی و عادات دفع بهبود پیدا میکند، معمولاً وضعیت اورژانسی محسوب نمیشود. اما حتی در چنین شرایطی، اگر خونریزی جدید یا مداوم وجود داشته باشد، بهتر است علت آن توسط پزشک ارزیابی شود.
از عوارض احتمالی میتوان به تشکیل لخته در هموروئید خارجی، پرولاپس و گیر افتادن هموروئید داخلی، تحریک یا زخم شدن بافت و در موارد نادر کمخونی ناشی از خونریزی مزمن اشاره کرد.
در هموروئید ترومبوزه خارجی، لخته میتواند باعث درد شدید و تورم شود. در هموروئید داخلی پرولاپسشده نیز اگر خونرسانی بافت مختل شود، وضعیت میتواند جدیتر شود و نیاز به ارزیابی فوری داشته باشد.
اگر خونریزی زیاد یا مداوم است، لختههای بزرگ مشاهده میشود، سرگیجه یا ضعف وجود دارد، درد شدید و غیرقابلتحمل ایجاد شده، تب یا علائم عفونت وجود دارد یا خونریزی همراه با درد شکم و اسهال است، مراجعه سریع پزشکی ضروری است.
همچنین اگر بعد از حدود یک هفته مراقبت خانگی علائم بهبود پیدا نکردند یا خونریزی ادامه داشت، مراجعه به پزشک توصیه میشود. در افراد دارای عوامل خطر سرطان کولورکتال یا علائم غیرمعمول، ممکن است بررسیهای تشخیصی بیشتری لازم باشد.
پیشگیری از هموروئید بیشتر بر کنترل یبوست، کاهش زور زدن، ایجاد عادات دفع مناسب، مصرف کافی فیبر و مایعات و حفظ فعالیت بدنی متمرکز است. هیچ روش واحدی تضمین نمیکند که فرد هرگز به بواسیر مبتلا نشود، اما اصلاح این عوامل میتواند احتمال بروز یا عود علائم را کاهش دهد.
دریافت فیبر کافی، مصرف مایعات مناسب، فعالیت بدنی و پاسخ دادن به نیاز بدن برای دفع از اصول مهم پیشگیری از یبوست هستند. اگر یبوست مزمن باشد، پیدا کردن علت و درمان آن اهمیت بیشتری از مصرف مقطعی داروهای ملین دارد.
افزایش تدریجی فیبر غذایی میتواند حجم و نرمی مدفوع را بهبود دهد و نیاز به زور زدن را کم کند. شواهد کارآزماییهای بالینی نیز از نقش فیبر در کاهش علائم و خونریزی هموروئید حمایت میکنند.
فعالیت بدنی منظم میتواند به عملکرد بهتر روده و کنترل وزن کمک کند. لازم نیست فرد برای پیشگیری از بواسیر ورزشهای سنگین انجام دهد؛ فعالیت متناسب با شرایط جسمی فرد کافی است.
کاهش زمان نشستن غیرضروری، بهویژه روی توالت، بخشی از اصلاح عادات دفع است. اگر شغل فرد نشسته است، وقفههای منظم و تحرک در طول روز نیز میتواند برای سلامت عمومی مفید باشد، هرچند شواهد مستقیم درباره نشستن پشت میز و ایجاد بواسیر به اندازه شواهد مربوط به نشستن طولانی روی توالت قطعی نیست.
زمان زیادی را روی توالت سپری نکنید، برای دفع زور نزنید و در صورت احساس نیاز، دفع را بیدلیل به تأخیر نیندازید. این تغییرات ساده میتوانند فشار و تحریک ناحیه را کاهش دهند.
چاقی در برخی مطالعات با احتمال بیشتر بیماری هموروئیدی ارتباط داشته است و کنترل وزن علاوه بر این موضوع، برای سلامت عمومی و کنترل یبوست نیز مفید است. با این حال، رابطه چاقی و بواسیر در همه مطالعات یکسان نیست و نباید آن را علت قطعی بیماری معرفی کرد.
ورزش و بدنسازی بهخودیخود ممنوع نیستند. مسئله مهمتر، بلند کردن مکرر وزنههای سنگین و ایجاد فشار شدید هنگام تمرین است. مردی که سابقه بواسیر دارد بهتر است از زور زدن شدید و حبس نفس طولانی هنگام بلند کردن وزنه پرهیز کند و در صورت تشدید خونریزی، درد یا پرولاپس، تمرین را متوقف کرده و ارزیابی پزشکی دریافت کند.
بله. بواسیر در مردان و زنان شایع است و نمیتوان آن را بیماری اختصاصی مردان دانست. میزان شیوع در مطالعات مختلف متفاوت است و به جمعیت و روش تشخیص بستگی دارد.
خونریزی قرمز روشن، خارش، ناراحتی یا درد، توده اطراف مقعد و بیرونزدگی بافت از علائم رایج هستند. نوع علائم به داخلی یا خارجی بودن هموروئید و وجود عوارض بستگی دارد.
بله. خونریزی، بهخصوص در هموروئید داخلی، یکی از علائم شناختهشده است و معمولاً خون قرمز روشن دیده میشود. با این حال، هر خونریزی مقعدی را نباید خودکار به بواسیر نسبت داد.
بله. هموروئید داخلی میتواند بهخصوص در مراحل اولیه یا بدون پرولاپس، خونریزی بدون درد ایجاد کند.
علائم برخی هموروئیدهای خفیف ممکن است با اصلاح رژیم غذایی و عادات دفع طی چند روز کاهش پیدا کنند، اما این موضوع به نوع و شدت بیماری بستگی دارد. اگر علائم باقی بمانند یا خونریزی ادامه داشته باشد، باید پزشک علت را بررسی کند.
برای برخی موارد خفیف ممکن است کافی باشد، بهخصوص زمانی که مشکل اصلی یبوست و زور زدن باشد. اما هموروئیدهای شدید، خونریزی مداوم، پرولاپس قابلتوجه، ترومبوز یا علائم غیرمعمول ممکن است به درمان پزشکی نیاز داشته باشند.
بلند کردن مکرر اجسام سنگین در منابع معتبر بهعنوان عامل مرتبط با هموروئید مطرح شده است، اما این به معنای آن نیست که هر فرد ورزشکار به بواسیر مبتلا میشود. مدیریت فشار هنگام تمرین و جلوگیری از زور زدن اهمیت دارد.
نشستن طولانی روی توالت یک عامل خطر شناختهشده است. درباره نشستن طولانی پشت میز یا در خودرو، شواهد مشاهدهای وجود دارد اما رابطه مستقیم آن با بواسیر به اندازه نشستن طولانی روی توالت قطعی نیست.
بواسیر خارجی، بهخصوص نوع ترومبوزه، میتواند هنگام نشستن دردناک باشد. هموروئید داخلی بدون عارضه معمولاً درد قابلتوجه ایجاد نمیکند.
خیر. توده میتواند ناشی از هموروئید خارجی، لخته، پوست اضافه، آبسه، فیستول یا مشکلات دیگر باشد. توده جدید، دردناک، رو به رشد یا همراه با تب و ترشح چرکی نیاز به معاینه دارد.
بسته به سیستم درمانی، پزشک عمومی میتواند ارزیابی اولیه را انجام دهد و در صورت نیاز بیمار را به متخصص جراحی کولورکتال، جراح عمومی با تجربه در بیماریهای مقعدی یا متخصص گوارش ارجاع دهد. اگر خونریزی وجود داشته باشد، هدف فقط تشخیص بواسیر نیست؛ بلکه باید علل مهم دیگر نیز در نظر گرفته شوند.
بله. درمان یک دوره هموروئید لزوماً به معنای مصونیت دائمی از عود نیست. اصلاح یبوست، افزایش فیبر، کاهش زور زدن و رعایت عادات دفع مناسب میتواند به کاهش احتمال عود کمک کند.
بواسیر در مردان یک بیماری جداگانه از هموروئید زنان نیست؛ بلکه همان بیماری هموروئیدی است که میتواند به شکل داخلی، خارجی یا ترکیبی بروز کند. مهمترین علائم آن شامل خونریزی قرمز روشن، خارش، ناراحتی، درد، توده اطراف مقعد و پرولاپس است و نوع و درجه هموروئید نقش مهمی در تعیین علائم و درمان دارند. منبع
علت بواسیر معمولاً ترکیبی از عوامل است و مواردی مانند زور زدن، یبوست یا اسهال مزمن، رژیم کمفیبر، نشستن طولانی روی توالت، افزایش سن و بلند کردن مکرر اجسام سنگین میتوانند در ایجاد یا تشدید بیماری نقش داشته باشند. در مردانی که بدنسازی، کار فیزیکی یا مشاغل نشسته دارند، اصلاح عادات دفع و کنترل عوامل قابل تغییر اهمیت ویژهای دارد. منبع
در موارد خفیف، افزایش فیبر، مصرف مایعات کافی، جلوگیری از زور زدن، کوتاه کردن زمان حضور روی توالت و سایر تغییرات سبک زندگی معمولاً نقطه شروع درمان هستند. اگر این اقدامات کافی نباشند، بر اساس نوع و درجه بیماری روشهایی مانند بستن با حلقه لاستیکی، اسکلروتراپی، انعقاد مادون قرمز یا در موارد مناسب درمان جراحی مطرح میشوند. منبع
در نهایت، مهمترین نکته این است که خونریزی مقعدی را بدون ارزیابی مناسب به بواسیر نسبت ندهید. اگر خونریزی شدید یا مداوم است، همراه سرگیجه، ضعف، درد شدید، تب، علائم شکمی یا تغییرات پایدار در دفع و مدفوع است، مراجعه پزشکی اهمیت دارد. تشخیص درست، انتخاب درمان متناسب با نوع و شدت بیماری و توجه به علائم هشدار، مهمتر از انتخاب یک روش درمانی تبلیغشده بهعنوان «بهترین» است. منبع
ممنون از مقالهی جامع و کاربردیتون درباره بواسیر در مردان. اطلاعات و توضیحات شما واقعاً به درک بهتر این موضوع کمک کرد. نکات مربوط به علائم و روشهای پیشگیری و درمان بسیار مفید بودند. امیدوارم مطالب مفیدتون رو ادامه بدید. با آرزوی موفقیت!
سلام زرافشان عزیز خرسندیم که این مقاله مورد پسندتون بوده