علت بواسیر در زنان | علائم، درمان و پیشگیری
این مقاله از نظر پزشکی بازبینی شده استپزشک بازبین: دکتر عاطفه دهقانیتاریخ بازبینی: ۲۴ آبان ۱۴۰۵بواسیر در زنان…
بواسیر یا هموروئید (Hemorrhoids) یکی از شایعترین مشکلات ناحیه مقعد و راستروده است. در زبان پزشکی، هموروئید به ساختارهای عروقی و بافتی طبیعی کانال مقعد گفته میشود که در حفظ کنترل دفع نیز نقش دارند؛ زمانی که این بافتها دچار تورم، التهاب، خونریزی یا جابهجایی و بیرونزدگی شوند و برای فرد علامت ایجاد کنند، از اصطلاح «بیماری هموروئیدی» یا بواسیر استفاده میشود. علائم میتوانند شامل خونریزی روشن، خارش، ناراحتی، درد، احساس توده یا بیرونزدگی از مقعد باشند.
بواسیر معمولاً بیماری خطرناکی نیست و بسیاری از موارد با اصلاح عادات دفع، افزایش فیبر غذایی و درمانهای ساده کنترل میشوند؛ اما هر خونریزی مقعدی را نباید خودکار به بواسیر نسبت داد، زیرا بیماریهایی مانند شقاق، بیماری التهابی روده، پولیپ و سرطان روده بزرگ یا راستروده نیز میتوانند با خونریزی مقعدی ظاهر شوند. اگر شما هم دچار بواسیر هستید حتما صفحه درمان بواسیر را مطالعه بفرمایید.
«بواسیر» واژه رایج فارسی و «هموروئید» اصطلاح پزشکی و بینالمللی برای یک بیماری هستند و در کاربرد روزمره به یک معنا استفاده میشوند. اصطلاح انگلیسی Hemorrhoids نیز به همین بیماری اشاره دارد.
البته از نظر پزشکی بهتر است میان «بالشتکهای طبیعی هموروئیدی» و «بیماری هموروئیدی» تفاوت قائل شویم؛ زیرا وجود بالشتکهای عروقی در کانال مقعد طبیعی است و صرفاً زمانی که این ساختارها علامتدار شوند، بیماری مطرح میشود.
بواسیر بسیار شایع است، اما برآورد شیوع آن در مطالعات مختلف به دلیل تفاوت در تعریف بیماری، روش تشخیص و جمعیت مورد بررسی متفاوت است. منابع بالینی قدیمیتر، از جمله NIDDK، گزارش کردهاند که حدود نیمی از بزرگسالان بالای ۵۰ سال ممکن است با هموروئید مواجه باشند. بنابراین عبارت رایج «حدود نیمی از افراد تا ۵۰ سالگی» را باید یک برآورد کلی و نه یک عدد قطعی برای همه جمعیتها دانست.
یک مطالعه ایرانی در زمینه خونریزی گوارشی تحتانی نیز نشان داد که هموروئید یکی از علل مهم خونریزی گوارشی تحتانی در یک مرکز دانشگاهی جنوبشرق ایران بوده است؛ با این حال، چنین مطالعهای را نمیتوان بهعنوان میزان شیوع بواسیر در کل جمعیت ایران در نظر گرفت.
بله، اما با یک تفاوت مهم.
بالشتکهای هموروئیدی ساختارهای طبیعی حاوی عروق و بافت همبند هستند که در کانال مقعد قرار دارند و به بستهشدن کامل کانال مقعد کمک میکنند. بنابراین «هموروئید» ذاتاً یک ساختار غیرطبیعی نیست.
مشکل زمانی ایجاد میشود که این بالشتکها دچار تغییرات پاتولوژیک مانند خونریزی، تورم یا پرولاپس شوند. به همین دلیل، هدف درمان همیشه «از بین بردن تمام بافت هموروئیدی» نیست؛ بلکه کنترل علائم و در صورت نیاز اصلاح پرولاپس یا بافت بیماریزا است.
بواسیر از نظر محل قرارگیری به دو گروه اصلی داخلی و خارجی تقسیم میشود. هموروئید داخلی در داخل کانال مقعد و راستروده پایین قرار دارد، در حالی که هموروئید خارجی در زیر پوست اطراف دهانه مقعد شکل میگیرد.
بواسیر داخلی بالاتر از خط دندانهای کانال مقعد قرار دارد و به همین دلیل، در حالت معمول نسبت به درد حساسیت کمتری دارد.
شایعترین علامت آن خونریزی قرمز روشن هنگام یا بعد از اجابت مزاج است. در بعضی افراد، هموروئید داخلی بهتدریج پایین میآید و از مقعد بیرون میزند که به آن پرولاپس گفته میشود. پرولاپس میتواند با احساس پری، وجود توده، ترشح مخاط، تحریک پوستی و در درجات بالاتر ناراحتی یا درد همراه باشد.
درجهبندی کلاسیک Goligher برای هموروئید داخلی بر اساس میزان پرولاپس انجام میشود:
درجه ۱: هموروئید داخل کانال مقعد قرار دارد و هنگام زور زدن بیرون نمیزند. معمولاً خونریزی علامت اصلی است.
درجه ۲: هنگام زور زدن یا اجابت مزاج بیرون میزند اما پس از پایان دفع، بهصورت خودبهخودی به داخل برمیگردد.
درجه ۳: هنگام دفع یا زور زدن بیرون میزند و برای بازگشت به داخل به کمک دست نیاز دارد.
درجه ۴: بهطور دائم بیرونزده است و معمولاً نمیتوان آن را با دست بهطور پایدار به داخل برگرداند.
این درجهبندی در انتخاب درمان اهمیت دارد؛ برای مثال درمانهای مطبی مانند بستن با نوار لاستیکی عمدتاً برای درجات ۱ و ۲ و برخی موارد درجه ۳ مناسباند، در حالی که هموروئید داخلی درجه ۴ اغلب به ارزیابی جراحی نیاز دارد.
هموروئید خارجی در زیر پوست اطراف دهانه مقعد ایجاد میشود. این نوع میتواند باعث خارش، تورم، حساسیت، احساس توده و درد شود.
اگر داخل یک هموروئید خارجی لخته خون ایجاد شود، وضعیت به هموروئید خارجی ترومبوزه تبدیل میشود. در این حالت، فرد ممکن است با یک توده دردناک و سفت با رنگ آبی یا بنفش مواجه شود.
در هموروئید ترومبوزه، لخته خون در عروق هموروئید خارجی تشکیل میشود و معمولاً درد بهصورت ناگهانی و قابل توجه ایجاد میکند.
همه بیماران به جراحی نیاز ندارند و بسیاری از موارد با درمان محافظهکارانه بهبود مییابند؛ اما در برخی بیماران، بهویژه در موارد درد شدید و مراجعه زودهنگام، خارج کردن لخته یا برداشت هموروئید توسط پزشک میتواند مورد توجه قرار گیرد. راهنمای ASCRS نیز برای برخی بیماران منتخب با هموروئید خارجی ترومبوزه، برداشت زودهنگام را قابلبررسی میداند.
پرولاپس یعنی بافت هموروئیدی از محل طبیعی خود پایین آمده و از دهانه مقعد بیرون میزند.
پرولاپس میتواند موقت باشد، مانند درجه ۲ که خودبهخود برمیگردد، یا نیازمند برگرداندن با دست باشد، مانند درجه ۳. در درجه ۴ معمولاً بافت بیرونزده باقی میماند و برگرداندن آن دشوار یا غیرممکن است.
| نوع بواسیر | محل | شایعترین علائم | نیاز به مداخله فوری؟ |
|---|---|---|---|
| داخلی درجه ۱ | داخل کانال مقعد | خونریزی روشن، معمولاً بدون درد | معمولاً خیر؛ ارزیابی در صورت خونریزی لازم است |
| داخلی درجه ۲ | داخل کانال، با پرولاپس هنگام دفع | خونریزی، بیرونزدگی موقت، احساس پری | معمولاً خیر |
| داخلی درجه ۳ | داخل کانال، با پرولاپس و نیاز به برگرداندن با دست | خونریزی، توده، ترشح مخاط، ناراحتی | معمولاً اورژانسی نیست، اما ممکن است نیاز به درمان تخصصی داشته باشد |
| داخلی درجه ۴ | پرولاپس دائمی | توده دائمی، تحریک، ترشح، ناراحتی و گاهی درد | نیازمند ارزیابی تخصصی؛ گاهی جراحی |
| خارجی | زیر پوست اطراف مقعد | درد، خارش، تورم و توده | در صورت درد شدید یا تغییر ناگهانی نیازمند ارزیابی |
| خارجی ترومبوزه | زیر پوست، همراه لخته | درد شدید و ناگهانی، توده سفت و گاهی کبود | در درد شدید، ارزیابی سریع پزشکی توصیه میشود |
علائم بواسیر به نوع هموروئید، شدت بیماری و وجود عوارضی مانند ترومبوز یا پرولاپس بستگی دارد. تشخیص قطعی صرفاً با نگاهکردن به خون روی دستمال امکانپذیر نیست.
شایعترین علائم عبارتاند از:
هموروئید داخلی غیرپرولاپس معمولاً درد زیادی ایجاد نمیکند. بنابراین درد شدید ناگهانی باید احتمال بیماریهای دیگری مانند شقاق، آبسه یا هموروئید ترومبوزه را نیز مطرح کند.
هموروئید خارجی بیشتر با علائم زیر همراه است:
بسیاری از هموروئیدهای خارجی ساده طی چند روز علائم کمتری پیدا میکنند، اما هموروئید ترومبوزه ممکن است درد قابلتوجهی ایجاد کند.
وجود خونریزی مقعدی بهتنهایی به معنی سرطان نیست، اما نباید آن را بدون ارزیابی به بواسیر نسبت داد.
در شرایط زیر مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری دارد:
NIDDK تأکید میکند که خونریزی مقعدی میتواند ناشی از بیماریهای دیگری از جمله بیماری التهابی روده، پولیپ و سرطان روده بزرگ یا راستروده باشد. همچنین در صورت خونریزی گوارشی باید ارزیابی پزشکی انجام شود.

علت بیماری هموروئیدی معمولاً یک عامل منفرد نیست. افزایش فشار هنگام دفع، یبوست، تغییرات بافتی مرتبط با افزایش سن، بارداری و برخی عادات دفعی میتوانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
یبوست و زور زدن هنگام دفع از مهمترین عوامل مرتبط با بیماری هموروئیدی هستند. مدفوع سفت و دفع دشوار میتواند فشار مکانیکی روی کانال مقعد را افزایش دهد.
به همین دلیل، درمان یبوست و جلوگیری از زور زدن بخش مهمی از درمان اولیه هموروئید است.
نشستن طولانی روی توالت و صرف زمان زیاد در دستشویی با هموروئید ارتباط دارد. در راهنماهای جدید نیز محدود کردن زمان نشستن روی توالت و پرهیز از زور زدن بهعنوان بخشی از درمان محافظهکارانه توصیه شده است.
در مورد نشستن طولانی پشت میز، شواهد درباره رابطه مستقیم علت و معلولی به اندازه شواهد مربوط به زور زدن و عادات دفع قوی نیست؛ بنابراین بهتر است آن را یک عامل بالقوه تشدیدکننده بدانیم، نه علت قطعی.
هموروئید در دوران بارداری شایع است. افزایش فشار داخل شکم، فشار رحم، تغییرات هورمونی، یبوست و افزایش فشار عروقی لگن میتوانند در ایجاد یا تشدید علائم نقش داشته باشند.
AGA در راهنمای ۲۰۲۶ گزارش میکند که بیماری هموروئیدی ممکن است تا حدود دو سوم زنان را در دوران بارداری تحت تأثیر قرار دهد و رویکرد اولیه معمولاً محافظهکارانه است.
اضافهوزن و چاقی در برخی مطالعات با بیماری هموروئیدی ارتباط داشتهاند، اما قدرت شواهد برای اینکه چاقی بهتنهایی علت مستقیم بواسیر باشد، به اندازه عواملی مانند یبوست و زور زدن نیست. بنابراین حفظ وزن سالم بخشی از سلامت عمومی و مدیریت عوامل خطر است، اما نباید آن را تنها علت بیماری دانست.
رژیم کمفیبر میتواند مدفوع را سفتتر و دفع را دشوارتر کند و از این طریق به یبوست و زور زدن کمک کند.
افزایش فیبر یکی از مداخلات دارای پشتوانه پژوهشی برای کاهش علائم هموروئید است. یک مرور سیستماتیک کاکرین نشان داد مصرف فیبر با کاهش ماندگاری علائم و کاهش خونریزی همراه بوده است، اگرچه کیفیت و حجم برخی مطالعات محدود بود.
ممکن است استعداد فردی، ویژگیهای بافت همبند، ساختار عروقی و عوامل خانوادگی در خطر ابتلا نقش داشته باشند، اما برای معرفی یک الگوی ژنتیکی مشخص و قطعی برای اکثر موارد بواسیر شواهد کافی وجود ندارد.
بنابراین «ارثی بودن بواسیر» را نباید مانند بیماریهایی با الگوی ژنتیکی مشخص در نظر گرفت.
هم اسهال مزمن و هم یبوست مزمن میتوانند با بیماری هموروئیدی همراه باشند. دفع مکرر، تحریک و پاککردن مکرر اطراف مقعد میتواند علائم را تشدید کند.
برای اینکه رابطه جنسی مقعدی را یک علت قطعی و مستقل بواسیر بدانیم، شواهد با کیفیت بالا کافی نیست.
با این حال، هر فعالیتی که موجب اصطکاک، فشار یا آسیب به بافت مقعد شود میتواند در فردی که از قبل بیماری هموروئیدی، التهاب یا شقاق دارد، علائم را تشدید کند. بنابراین اگر رابطه مقعدی باعث درد یا خونریزی میشود، ادامه آن بدون ارزیابی علت علائم توصیه نمیشود.
بلندکردن مکرر اجسام سنگین همراه با حبس نفس و افزایش فشار داخل شکم میتواند فشار ناحیه لگن را افزایش دهد. منابع بالینی آن را در میان عوامل مرتبط با هموروئید ذکر کردهاند، هرچند رابطه دقیق علت و معلولی برای همه افراد مشخص نیست.
برای دریافت اطلاعات درباره خدمات با مجموعه تماس بگیرید.
برخی بیماریها مانند بیماریهای التهابی روده ممکن است با علائم مقعدی همراه شوند و تشخیص افتراقی آنها اهمیت دارد.
سندرم روده تحریکپذیر نیز ممکن است از طریق تغییر عادات دفع، یبوست یا اسهال با علائم هموروئیدی همزمان شود، اما نباید آن را علت مستقیم و قطعی بواسیر دانست.
سرطان روده بزرگ علت معمول بواسیر نیست. اهمیت سرطان در این زمینه از این جهت است که میتواند با خونریزی یا تغییر اجابت مزاج ظاهر شود و ممکن است فرد به اشتباه همه علائم را به بواسیر نسبت دهد.
یکی از مهمترین نکات پزشکی درباره بواسیر این است که وجود هموروئید در معاینه، الزاماً تمام علائم بیمار را توضیح نمیدهد.
بهویژه در افراد دارای خونریزی جدید، مداوم، غیرمعمول یا همراه با علائم سیستمیک، باید سایر علل بررسی شوند.
| ویژگی | بواسیر | سرطان روده بزرگ/راستروده |
|---|---|---|
| علت | بیماری خوشخیم عروق و بافت هموروئیدی | رشد غیرطبیعی و بدخیم سلولها |
| خونریزی | اغلب قرمز روشن، بهخصوص در هموروئید داخلی | ممکن است روشن، تیره یا مخلوط با مدفوع باشد |
| درد | در نوع داخلی ساده معمولاً کم یا بدون درد | درد ممکن است وجود داشته باشد اما علامت اختصاصی نیست |
| علائم همراه | پرولاپس، خارش، توده مقعدی | تغییر عادات دفع، کاهش وزن، کمخونی، درد شکمی یا سایر علائم |
| درمان | تغییر سبک زندگی، درمان دارویی، روشهای سرپایی یا جراحی | بسته به مرحله: جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند و غیره |
| آیا یکی به دیگری تبدیل میشود؟ | خیر | بیماری مستقل |
بنابراین بواسیر به سرطان تبدیل نمیشود، اما امکان دارد فرد همزمان هر دو بیماری را داشته باشد یا سرطان با علائمی شبیه بواسیر ظاهر شود.
شقاق چیست؟ خیلی کوتاه: شقاق مقعدی پارگی یا زخم خطی در پوشش کانال مقعد است.
علامت شاخص شقاق معمولاً درد تیز و شدید هنگام اجابت مزاج و پس از آن است که ممکن است برای مدتی ادامه داشته باشد. خونریزی معمولاً کم و قرمز روشن است.
در مقابل، هموروئید داخلی اغلب با خونریزی بدون درد شناخته میشود.
AGA در توصیه ۲۰۲۶ نیز تأکید میکند که درد تیز هنگام دفع بیشتر به نفع شقاق است، در حالی که هموروئید معمولاً زمانی درد شدید ایجاد میکند که دچار ترومبوز حاد شده باشد.
آبسه مقعدی معمولاً با درد قابلتوجه، تورم و گاهی تب و علائم عفونت همراه است. اگر آبسه تخلیه شود یا مسیر غیرطبیعی میان داخل مقعد و پوست ایجاد شود، فیستول مقعدی ممکن است شکل بگیرد.

وجود تب، درد ضرباندار یا مداوم، تورم شدید یا ترشح چرکی بیشتر از یک بواسیر ساده به نفع آبسه یا عفونت است و نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارد.
زیرا یک علامت واحد مانند خونریزی مقعدی میتواند دلایل کاملاً متفاوتی داشته باشد.
هموروئید یکی از علل شایع خونریزی گوارشی تحتانی است، اما پولیپ، سرطان، بیماری التهابی روده، دیورتیکولها و شقاق نیز میتوانند خونریزی ایجاد کنند.
بنابراین اگر خونریزی جدید است، تکرار میشود، شدت آن افزایش یافته یا با کاهش وزن، تغییر اجابت مزاج، کمخونی یا درد شکمی همراه است، بهتر است تشخیص صرفاً بر اساس سابقه «بواسیر» گذاشته نشود.
تشخیص هموروئید در بسیاری از افراد با شرح حال و معاینه فیزیکی انجام میشود و همه بیماران به کولونوسکوپی نیاز ندارند. انتخاب آزمایش به سن، علائم، سابقه خانوادگی، الگوی خونریزی و یافتههای معاینه بستگی دارد.
پزشک معمولاً درباره موارد زیر سؤال میکند:
سپس معاینه اطراف مقعد، معاینه انگشتی راستروده و در صورت نیاز آنوسکوپی انجام میشود.
آنوسکوپی روشی ساده برای مشاهده کانال مقعد و قسمت پایینی راستروده است.
در توصیه بالینی AGA در سال ۲۰۲۶، انجام آنوسکوپی برای بیمار جدیدی که با احتمال هموروئید مراجعه میکند، در صورت امکان پیش از درمان توصیه شده است تا تشخیص دقیقتر باشد.
پروکتوسکوپی یا پروکتوسیگموئیدوسکوپی میتواند امکان مشاهده قسمت بیشتری از راستروده و کولون تحتانی را فراهم کند.
کولونوسکوپی برای همه بیماران مبتلا به بواسیر ضروری نیست.
با این حال، اگر بیمار خونریزی مقعدی دارد و علت آن بهطور قابلاعتماد مشخص نیست، یا علائم و سابقه فرد احتمال بیماری کولون را مطرح میکند، پزشک ممکن است کولونوسکوپی یا بررسیهای دیگر را توصیه کند. ASCRS نیز ارزیابی کامل اندوسکوپیک کولون را در برخی بیماران دارای هموروئید علامتدار و خونریزی مقعدی توصیه میکند.
از سوی دیگر، سن غربالگری سرطان روده بزرگ در افراد با خطر متوسط نیز اهمیت دارد. ACG غربالگری را در افراد با خطر متوسط از ۴۵ سالگی توصیه میکند؛ بنابراین اگر فردی در این گروه سنی خونریزی دارد، نباید صرفاً با فرض بواسیر از ارزیابی مناسب صرفنظر کرد.
در افراد دارای سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ یا پولیپ پیشرفته، زمان و فواصل غربالگری ممکن است زودتر یا متفاوت باشد.
اگر خونریزی مکرر یا قابلتوجه باشد، پزشک ممکن است CBC و بررسی آهن را برای ارزیابی کمخونی درخواست کند.
خونریزی ناشی از بواسیر معمولاً شدید نیست، اما خونریزی مزمن و قابلتوجه در موارد نادر میتواند به کمخونی منجر شود. در صورت وجود کمخونی فقر آهن، نباید بدون بررسی علت، آن را صرفاً به بواسیر نسبت داد.
مراجعه تخصصی بهویژه زمانی اهمیت دارد که:
AGA در سال ۲۰۲۶ نیز برای هموروئید درجه ۳ که با بستن با نوار لاستیکی کنترل نمیشود، یا در صورت وجود بیماری خارجی همراه، مشاوره جراحی را توصیه میکند و برای درجه ۴ معمولاً هموروئیدکتومی را مطرح میکند.
درمان بواسیر باید بر اساس نوع، درجه، شدت علائم، وجود پرولاپس، بیماریهای همراه و ترجیح بیمار انتخاب شود. هدف درمان لزوماً حذف کامل تمام بافت هموروئیدی نیست، بلکه کنترل علائم و اصلاح بیماری قابلتوجه است.
درمان محافظهکارانه معمولاً اولین مرحله برای بسیاری از بیماران است.
مهمترین اقدامات عبارتاند از:
افزایش فیبر: میوهها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل میتوانند به نرمتر شدن مدفوع کمک کنند.
مصرف مایعات کافی: فیبر برای عملکرد مناسب به مایعات نیاز دارد؛ مقدار مناسب مایعات به شرایط فردی، فعالیت، آبوهوا و بیماریهای زمینهای بستگی دارد.
پرهیز از زور زدن: زور زدن طولانی هنگام دفع میتواند علائم را تشدید کند.
کاهش زمان توالت: نشستن طولانی روی توالت توصیه نمیشود.
فعالیت بدنی: فعالیت منظم به سلامت عمومی و عملکرد روده کمک میکند.
حمام نشسته با آب گرم: ممکن است به کاهش ناراحتی کمک کند، اگرچه AGA تأکید میکند که شواهد علمی درباره میزان اثر آن محدود است.
اسکاتی پاتی یا زیرپایی: قرار دادن پاها روی یک زیرپایی هنگام دفع ممکن است وضعیت بدن را برای برخی افراد راحتتر کند، اما شواهد اختصاصی درباره اینکه استفاده از این وسیله بهتنهایی بیماری هموروئیدی را درمان میکند، محدود است. بنابراین نباید آن را درمان اصلی دانست.
مرور سیستماتیک کاکرین نشان داده است که مصرف فیبر میتواند احتمال باقیماندن علائم را کاهش دهد و اثر آن بر خونریزی نیز مثبت بوده است.
داروهای موضعی، شیافها و فرآوردههای بدون نسخه ممکن است برای کاهش موقت خارش، درد یا تورم استفاده شوند.
برخی محصولات حاوی بیحسکننده موضعی، قابضها یا کورتیکواستروئید هستند. اما شواهد درباره اثربخشی بسیاری از فرآوردههای موضعی محدود است و استفاده طولانیمدت از برخی ترکیبات، بهخصوص کورتیکواستروئیدهای موضعی، میتواند باعث عوارض پوستی شود.
AGA توصیه میکند استروئیدهای موضعی برای هموروئید بیش از دو هفته استفاده نشوند، مگر با نظر پزشک.
در صورت یبوست، پزشک ممکن است فیبر مکمل یا نرمکننده مدفوع تجویز کند.
مسکنهایی مانند استامینوفن یا برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی ممکن است برای بعضی افراد مناسب باشند، اما انتخاب مسکن باید با توجه به بیماریهای زمینهای، خطر خونریزی، بیماری کلیوی، زخم معده و داروهای همزمان انجام شود. بنابراین مصرف خودسرانه دارو، بهخصوص در فردی که خونریزی دارد، توصیه نمیشود.
برای بسیاری از هموروئیدهای داخلی درجه ۱ و ۲ و برخی موارد درجه ۳ که به درمان محافظهکارانه پاسخ ندادهاند، روشهای سرپایی گزینه مناسبی هستند.
راهنمای ASCRS، بستن با نوار لاستیکی را مؤثرترین روش معمول در میان درمانهای مطبی معرفی میکند.
بستن با نوار لاستیکی: در این روش پزشک یک حلقه لاستیکی را در پایه هموروئید داخلی قرار میدهد تا جریان خون آن کاهش یابد. بافت طی چند روز از بین میرود و بافت اسکار باقیمانده به کاهش پرولاپس کمک میکند.
این روش برای هموروئید داخلی است و نباید در خانه انجام شود.
برای دریافت اطلاعات درباره خدمات با مجموعه تماس بگیرید.
میزان موفقیت: عدد ثابتی برای همه بیماران وجود ندارد و موفقیت به درجه بیماری، تعریف موفقیت و مدت پیگیری بستگی دارد. یک متاآنالیز جدید درباره مقایسه RBL و بستن شریان هموروئیدی، موفقیت کوتاهمدت حدود ۸۶٪ را در مجموع این دو روش گزارش کرد؛ اما این عدد نباید بهعنوان «نرخ درمان قطعی همه بواسیرها با نوار لاستیکی» تفسیر شود.
عوارض RBL معمولاً شامل درد یا احساس فشار، خونریزی تأخیری و بهندرت عوارض جدیتر است. در توصیه AGA، بیمار باید از احتمال نادر عفونت شدید لگنی آگاه باشد و در صورت تب، درد شدید یا بدحالی پس از درمان، فوراً ارزیابی شود.
اسکلروتراپی: در این روش مادهای به هموروئید تزریق میشود تا با ایجاد واکنش بافتی و اسکار، اندازه و خونریزی آن کاهش پیدا کند.
یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز ۲۰۲۴ شامل ۴۴ مطالعه و ۹۷۲۹ بیمار نشان داد که اسکلروتراپی در مقایسه با مداخلات کنترل، از نظر موفقیت و عود تفاوت قطعی و معناداری نداشت و در تحلیل تجمیعی با عوارض کلی کمتری همراه بود؛ با این حال ناهمگونی مطالعات زیاد بود و درباره نتایج بلندمدت هنوز به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
انعقاد با مادون قرمز: با استفاده از انرژی مادون قرمز، بافت هموروئیدی تحت تأثیر حرارت قرار میگیرد و اسکار ایجاد میشود. این روش نیز عمدتاً برای هموروئید داخلی درجات پایین استفاده میشود. AGA آن را همراه با RBL از گزینههای ایمن و مؤثر سرپایی میداند.
وقتی بیماری شدید باشد، درمانهای سرپایی شکست بخورند، هموروئید خارجی قابلتوجه وجود داشته باشد یا هموروئید داخلی و خارجی همراه با پرولاپس شدید وجود داشته باشد، جراحی میتواند مطرح شود.
هموروئیدکتومی: در این عمل بافت هموروئیدی علامتدار برداشته میشود. طبق راهنمای ASCRS، هموروئیدکتومی اکسیزیونال معمولاً برای برخی بیماران دارای هموروئید خارجی یا هموروئید ترکیبی داخلی و خارجی درجه ۳ و ۴ مناسب است.
مزیت مهم آن دوام بالای درمان در بیماری پیشرفته است؛ نقطه ضعف اصلی، درد و دوره نقاهت بیشتر نسبت به روشهای سرپایی است.
هموروئیدوپکسی با استاپلر: این روش با استفاده از دستگاه استپلر، مخاط بالاتر از ناحیه دردناک را اصلاح و پرولاپس را به سمت بالا میکشد. معمولاً درد اولیه آن کمتر از هموروئیدکتومی است، اما به بافت خارجی پاسخ نمیدهد و خطر عود آن بیشتر است.
به همین دلیل ASCRS در سال ۲۰۲۴ استاپلر را بهعنوان درمان جراحی خط اول روتین توصیه نکرده است.
لیزر: اصطلاح «عمل بواسیر با لیزر» یک عنوان واحد برای یک تکنیک مشخص نیست و روشهای مختلفی تحت این نام ارائه میشوند.
مرورهای سیستماتیک نیز نشان دادهاند که استاپلر ممکن است در کوتاهمدت درد و زمان بازگشت به فعالیت را کاهش دهد، اما در بلندمدت احتمال عود پرولاپس و هموروئید بیشتر از هموروئیدکتومی اکسیزیونال است.
برخی مطالعات و متاآنالیزهای جدید نشان دادهاند که روشهای لیزری، بهخصوص laser hemorrhoidoplasty، ممکن است با درد و خونریزی کمتر و بازگشت سریعتر به فعالیت همراه باشند. اما شواهد درباره دوام طولانیمدت و عود هنوز به اندازه هموروئیدکتومی سنتی قطعی نیست. یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز جدید نیز بر مزیتهای کوتاهمدت لیزر تأکید کرده، اما کیفیت شواهد را پایین تا بسیار پایین دانسته است.
بنابراین «لیزر بهترین روش بواسیر است» یک ادعای علمی قابل تعمیم نیست؛ انتخاب روش باید بر اساس نوع و درجه هموروئید و شواهد مربوط به همان تکنیک انجام شود.
| روش | مناسب برای | اثربخشی/موفقیت | درد پس از درمان | دوران نقاهت | عوارض و محدودیتها |
|---|---|---|---|---|---|
| فیبر و اصلاح دفع | اغلب موارد علامتدار، بهخصوص درجات پایین | کاهش علائم و خونریزی | بسیار کم | ندارد | در افزایش سریع فیبر ممکن است نفخ ایجاد شود |
| داروهای موضعی | علائم خفیف و کوتاهمدت | بیشتر برای کنترل علائم | کم | ندارد | شواهد اثربخشی برخی محصولات محدود است |
| RBL | عمدتاً درجات ۱ و ۲ و برخی ۳ | مؤثرترین گزینه مطبی طبق ASCRS | معمولاً کم تا متوسط | کوتاه | درد، خونریزی تأخیری و عوارض نادر جدی |
| اسکلروتراپی | عمدتاً درجات پایینتر | در مطالعات موفق؛ نتایج ناهمگون | معمولاً کم | کوتاه | احتمال عود و عوارض وابسته به ماده تزریقی |
| انعقاد مادون قرمز | عمدتاً درجات پایینتر | مؤثر برای علائم، بهویژه خونریزی | کم | کوتاه | ممکن است به جلسات تکراری نیاز باشد |
| هموروئیدکتومی | خارجی و داخلی-خارجی درجه ۳ و ۴؛ موارد منتخب مقاوم | دوام بالا | بیشتر | طولانیتر | درد، خونریزی، احتباس ادرار و عوارض جراحی |
| استاپلر | برخی هموروئیدهای داخلی پرولاپسدار | بهبود کوتاهمدت خوب | کمتر از هموروئیدکتومی در کوتاهمدت | سریعتر | عود بیشتر؛ برای بیماری خارجی مناسب نیست |
| لیزر/لیزر هموروئیدوپلاستی | عمدتاً موارد منتخب درجات ۲ و ۳ | نتایج کوتاهمدت امیدوارکننده | معمولاً کمتر | کوتاهتر | شواهد بلندمدت محدودتر و ناهمگون |
این جدول بهجای ارائه یک «درصد موفقیت» ثابت، سطح شواهد را در نظر میگیرد؛ زیرا نرخ موفقیت روشها با توجه به درجه هموروئید، تعریف موفقیت و طول پیگیری تغییر میکند.
پیشگیری صددرصدی از بواسیر امکانپذیر نیست، زیرا سن، بارداری، ساختار بافتی و عوامل فردی نیز در خطر بیماری نقش دارند. با این حال میتوان بسیاری از عوامل تشدیدکننده را کاهش داد.
فیبر از مهمترین ابزارهای پیشگیری و کنترل یبوست است.
منابع مناسب فیبر عبارتاند از:
افزایش فیبر بهتر است بهتدریج انجام شود تا احتمال نفخ و ناراحتی گوارشی کاهش یابد. مرور کاکرین نشان داده است که فیبر میتواند علائم کلی و خونریزی ناشی از هموروئید را کاهش دهد.
آب کافی به عملکرد فیبر و نرمتر شدن مدفوع کمک میکند.
با این حال، یک عدد ثابت برای مقدار آب مناسب همه افراد وجود ندارد. نیاز مایعات به سن، فعالیت بدنی، آبوهوا، رژیم غذایی و بیماریهای زمینهای بستگی دارد. افراد مبتلا به بعضی بیماریهای قلبی یا کلیوی ممکن است محدودیت مایعات داشته باشند و باید توصیه پزشک خود را رعایت کنند.
فعالیت بدنی منظم بخشی از سبک زندگی سالم و کمککننده به عملکرد طبیعی روده است.
هدف نباید این باشد که فرد مبتلا به بواسیر از ورزش بترسد؛ بلکه در صورت درد شدید یا بیماری فعال، نوع و شدت فعالیت باید متناسب با وضعیت فرد تنظیم شود.
به محض احساس نیاز، دفع را برای مدت طولانی به تأخیر نیندازید.
همچنین هنگام دفع:
این توصیهها در راهنمای AGA و NIDDK نیز جزو اقدامات خط اول محسوب میشوند.
حفظ وزن سالم برای سلامت عمومی، کاهش خطر بیماریهای متابولیک و بهبود تحرک مفید است. با این حال، نباید تصور کرد که کاهش وزن بهتنهایی بواسیر را درمان میکند.
اگر شغل شما مستلزم نشستن یا ایستادن طولانی است، تغییر وضعیت و حرکت دورهای میتواند مفید باشد.
در مورد نشستن طولانی در توالت، شواهد و توصیههای بالینی روشنتر است و محدود کردن زمان حضور در توالت توصیه میشود.
خیر. هدف واقعی، کاهش خطر و جلوگیری از تشدید بیماری است، نه حذف کامل احتمال بواسیر.
حتی فردی که رژیم غذایی مناسب، وزن سالم و عادات دفع صحیح دارد ممکن است بهدلیل بارداری، سن، استعداد فردی یا عوامل دیگر دچار هموروئید شود.
بواسیر در بارداری بسیار شایع است و افزایش فشار داخل شکم، فشار رحم، تغییرات عروقی و یبوست میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
چند عامل همزمان میتوانند نقش داشته باشند:
در بارداری معمولاً درمان با روشهای محافظهکارانه شروع میشود:
در مورد داروهای موضعی، شیافها، ملینها یا مسکنها نباید صرفاً بر اساس «بدون نسخه بودن» تصور کرد که مصرف آنها در بارداری کاملاً بیخطر است. انتخاب دارو باید با پزشک یا ماما هماهنگ شود. AGA نیز درمان محافظهکارانه را رویکرد اصلی در دوران بارداری میداند.
در بسیاری از زنان، علائم بواسیر پس از کاهش فشار بارداری و بهبود یبوست و تغییرات دفع، کاهش پیدا میکند.
اگر علائم پس از زایمان ادامه پیدا کند، شدید باشد یا با خونریزی قابلتوجه همراه شود، ارزیابی پزشکی لازم است. در صورت تداوم بیماری، روشهای استاندارد درمان هموروئید پس از ارزیابی پزشک قابل بررسی هستند.
بواسیر ساده معمولاً بیماری خطرناکی نیست، اما بیتوجهی به علائم شدید یا نسبت دادن هر علامت مقعدی به بواسیر میتواند باعث تأخیر در تشخیص بیماریهای دیگر شود.
خونریزی مزمن هموروئیدی در موارد نادر میتواند به کمخونی منجر شود. با این حال، اگر فرد دچار کمخونی فقر آهن است، نباید علت آن را بدون بررسی به بواسیر نسبت داد، زیرا بیماریهای گوارشی دیگری نیز میتوانند موجب از دست دادن خون شوند.
ترومبوز هموروئید خارجی میتواند درد شدیدی ایجاد کند.
در برخی موارد پرولاپس شدید داخلی نیز ممکن است جریان خون مختل شود و وضعیت به هموروئید گیر افتاده یا strangulated hemorrhoid تبدیل شود. این حالت نیازمند ارزیابی فوری است.
عفونت جدی در بواسیر ساده شایع نیست. تب، درد شدید، تورم و ترشح چرکی باید احتمال آبسه یا عفونت را مطرح کند.
همچنین عفونت شدید لگنی یکی از عوارض بسیار نادر برخی درمانهای هموروئید است و به همین دلیل در راهنمای AGA بر آموزش بیمار درباره علائم هشدار تأکید شده است.
خارش، درد، خونریزی، نگرانی از دفع، دشواری نشستن و ترس از حضور در اجتماع میتوانند کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهند.
در موارد شدید، بیمار ممکن است فعالیتهای روزمره، کار، ورزش یا سفر را محدود کند. بنابراین حتی اگر بواسیر از نظر پزشکی بیماری تهدیدکننده زندگی نباشد، در صورت ایجاد علائم پایدار ارزش درمان دارد.
بسیاری از موارد خفیف، بهویژه هموروئیدهای خارجی بدون عارضه و برخی موارد هموروئید داخلی، با اصلاح یبوست، افزایش فیبر و اصلاح عادات دفعی بهتر میشوند.
اما اگر خونریزی ادامه داشته باشد، علائم شدید باشند یا پرولاپس قابلتوجه وجود داشته باشد، نباید صرفاً منتظر بهبود خودبهخودی ماند.
بواسیر به سرطان تبدیل نمیشود.
با این حال، بواسیر و سرطان میتوانند همزمان وجود داشته باشند و هر دو ممکن است با خونریزی مقعدی همراه شوند. بنابراین خونریزی جدید یا غیرمعمول باید در صورت نیاز بررسی شود.
زمان جراحی به درجه و نوع هموروئید بستگی دارد.
برای دریافت اطلاعات درباره خدمات با مجموعه تماس بگیرید.
همه بیماران به جراحی نیاز ندارند. بسیاری از درجات ۱ و ۲ با درمان محافظهکارانه یا روشهای مطبی کنترل میشوند. در هموروئیدهای خارجی قابلتوجه یا بیماری ترکیبی درجه ۳ و ۴، جراحی بیشتر مطرح میشود.
در هموروئید ترومبوزه، تصمیم برای مداخله زودهنگام به شدت درد، زمان شروع علائم، یافتههای معاینه و شرایط بیمار بستگی دارد.
بله، هیچ روش درمانی تضمین نمیکند که بیمار در تمام طول عمر هرگز علائم هموروئیدی نداشته باشد.
عود به نوع روش، شدت بیماری، وضعیت دفع و عوامل خطر بستگی دارد. بهطور کلی، هموروئیدکتومی اکسیزیونال برای بیماری پیشرفته دوام بالایی دارد؛ در مقابل، روشهای کمتهاجمی ممکن است احتمال نیاز به درمان مجدد بیشتری داشته باشند. استاپلر نیز در مطالعات بلندمدت با عود بیشتری نسبت به هموروئیدکتومی همراه بوده است.
شواهد علمی کافی وجود ندارد که بگوییم روزهداری بهخودیخود باعث ایجاد یا تشدید بواسیر در همه افراد میشود.
اما روزهداری، بهخصوص در صورت کاهش مصرف مایعات و فیبر، میتواند در برخی افراد یبوست را تشدید کند؛ و یبوست و زور زدن از عوامل مهم تشدیدکننده علائم هموروئید هستند.
یک مطالعه روی ۹۰۰ فرد ایرانی افزایش قابلتوجه یبوست پس از روزهداری رمضان را گزارش کرد. مطالعه مشاهدهای دیگری در سال ۲۰۲۵ نیز افزایش مراجعه با بیماری هموروئیدی در ماه رمضان را گزارش کرد، اما این نوع مطالعه نمیتواند ثابت کند که روزه علت مستقیم بواسیر بوده است.
بنابراین اگر روزه میگیرید، حفظ دریافت مناسب فیبر و مایعات در فاصله افطار تا سحر و پیشگیری از یبوست اهمیت دارد. افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای یا کسانی که پزشک برای آنها محدودیت مایعات یا رژیم خاص تعیین کرده است، باید توصیه پزشکی فردی خود را در اولویت قرار دهند.
بواسیر در کودکان نسبت به بزرگسالان کمتر شایع است. مشاهده خونریزی، توده یا درد مقعدی در کودک نباید خودکار بواسیر فرض شود.
یبوست، شقاق و سایر بیماریهای گوارشی میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند. به همین دلیل، خونریزی مقعدی در کودک بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود.
خیر.
خون قرمز روشن میتواند با بواسیر یا شقاق همراه باشد، اما بیماریهای دیگری مانند پولیپ، سرطان روده، بیماری التهابی روده و سایر علل خونریزی گوارشی نیز ممکن است موجب خونریزی شوند. رنگ خون بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست.
شواهد کافی برای اینکه رابطه مقعدی را علت قطعی و مستقل بواسیر بدانیم وجود ندارد.
اما اصطکاک یا فشار میتواند علائم موجود را تشدید کند و در صورت وجود درد یا خونریزی، باید علت دقیق مشخص شود. درد شدید یا خونریزی پس از رابطه مقعدی نیز نباید بدون بررسی به بواسیر نسبت داده شود.
بواسیر یا هموروئید بیماری بسیار شایعی است که در بسیاری از افراد با اصلاح یبوست، افزایش فیبر، نوشیدن مایعات مناسب، کاهش زور زدن و اصلاح عادات دفعی کنترل میشود. برای بیماریهای علامتدار، درمانهای موضعی و دارویی میتوانند در کاهش علائم نقش داشته باشند و در صورت نیاز روشهای سرپایی مانند بستن با نوار لاستیکی، اسکلروتراپی و انعقاد مادون قرمز مورد استفاده قرار میگیرند.
هموروئیدهای پیشرفته، پرولاپس قابلتوجه، بیماری ترکیبی داخلی و خارجی یا موارد مقاوم به درمان ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند. هموروئیدکتومی همچنان یکی از مؤثرترین گزینهها برای بیماری پیشرفته است، در حالی که روشهای کمتهاجمی مانند لیزر میتوانند در برخی بیماران با درد و دوره نقاهت کمتر همراه باشند، اما درباره مزیت بلندمدت آنها نسبت به روشهای استاندارد هنوز قطعیت کافی وجود ندارد.
مهمترین نکته این است که هر خونریزی مقعدی را نباید بواسیر فرض کرد. اگر خونریزی مکرر یا شدید است، مدفوع تیره یا خون مخلوط با مدفوع دیده میشود، کاهش وزن، کمخونی، تغییر پایدار در اجابت مزاج، درد شدید، تب یا ترشح چرکی وجود دارد، مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید.
در صورت وجود علائم هشداردهنده یا علائم پایدار، ارزیابی توسط متخصص گوارش یا جراح کولورکتال میتواند به تشخیص دقیق علت و انتخاب درمان مناسب کمک کند.
Hawkins AT, Davis BR, Bhama AR, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Diseases of the Colon & Rectum. 2024;67(5):614–623.
این راهنما یکی از مهمترین منابع بالینی مورد استفاده برای درجهبندی، درمان محافظهکارانه، درمانهای مطبی، هموروئید ترومبوزه، هموروئیدکتومی، استاپلر و سایر روشهای درمانی بود.
Qureshi W, Hoang S, Frye J, Rao SS. AGA Clinical Practice Update on Diagnosis and Treatment of Hemorrhoids: Expert Review. Clinical Gastroenterology and Hepatology. 2026;24(7):1773–1781. DOI: 10.1016/j.cgh.2026.04.008.
این منبع برای بخشهای مربوط به تشخیص، آنوسکوپی، درمان محافظهکارانه، درمان موضعی، RBL، انعقاد مادون قرمز، بواسیر در بارداری، ترومبوز و تصمیمگیری جراحی استفاده شد.
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK/NIH). Hemorrhoids: Definition & Facts; Symptoms & Causes; Diagnosis; Treatment; Eating, Diet & Nutrition. منابع آموزشی بالینی NIH.
این مجموعه برای تعریف بواسیر، انواع داخلی و خارجی، علائم، عوامل خطر، تشخیص، اقدامات خانگی، فیبر و علائم هشدار استفاده شد.
Alonso-Coello P, Guyatt G, Heels-Ansdell D, et al. Laxatives for the treatment of hemorrhoids. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2005; Issue 4. CD004649.
این منبع برای اثر فیبر بر علائم کلی و خونریزی هموروئیدی استفاده شد.
مرور کاکرین درباره فیبر و هموروئید
Shaukat A, Kahi CJ, Burke CA, et al. ACG Clinical Guidelines: Colorectal Cancer Screening 2021. American Journal of Gastroenterology. 2021.
این منبع برای توضیح سن شروع غربالگری در افراد با خطر متوسط و اهمیت سابقه خانوادگی سرطان روده استفاده شد. ACG شروع غربالگری افراد با خطر متوسط را از ۴۵ سالگی توصیه میکند.
راهنمای غربالگری سرطان روده در ACG
Gallo G, Picciariello A, Armellin C, et al. Sclerotherapy for hemorrhoidal disease: systematic review and meta-analysis. Techniques in Coloproctology. 2024;28:28. DOI: 10.1007/s10151-023-02908-w.
این منبع برای بخش اسکلروتراپی و توضیح میزان موفقیت نسبی، عود و محدودیت شواهد استفاده شد.
Wee IJY, Koo CH, Seow-En I, et al. Laser hemorrhoidoplasty versus conventional hemorrhoidectomy for grade II/III hemorrhoids: a systematic review and meta-analysis. Annals of Coloproctology. 2023;39(1):3–10.
این منبع برای مقایسه درد، خونریزی و بازگشت به فعالیت پس از لیزر و هموروئیدکتومی استفاده شد.
مقاله متاآنالیز لیزر در PubMed
Wang C, Liu Y, Wang Z, et al. Conventional vs. Laser Haemorrhoidectomy for Symptomatic Haemorrhoids: A Meta-Analysis. Journal of the College of Physicians and Surgeons Pakistan. 2026;36(2):233–239.
این مطالعه برای بهروزرسانی بخش مربوط به مزایای کوتاهمدت و محدودیتهای شواهد لیزر مورد استفاده قرار گرفت.
مقاله متاآنالیز ۲۰۲۶ در PubMed
Lumb KJ, Colquhoun PH, Malthaner R, Jayaraman S. Stapled versus conventional surgery for hemorrhoids. Cochrane Database of Systematic Reviews.
این منبع برای مقایسه عود، درد و پیامدهای بلندمدت استاپلر و هموروئیدکتومی استفاده شد.
مرور کاکرین استاپلر در برابر جراحی سنتی
یک مطالعه روی جمعیت ایرانی، افزایش یبوست را پس از روزهداری رمضان گزارش کرده است؛ این مطالعه برای پاسخ به پرسش مربوط به روزهداری استفاده شد، نه برای اثبات اینکه روزهداری مستقیماً باعث بواسیر میشود.
مطالعه ایرانی درباره روزهداری رمضان و علائم گوارشی در PubMed
مطالعه مشاهدهای سال ۲۰۲۵ درباره بیماریهای مقعدی خوشخیم نیز افزایش مراجعه با بیماری هموروئیدی در ماه رمضان را گزارش کرد، اما ماهیت مشاهدهای آن اجازه نتیجهگیری قطعی درباره رابطه علت و معلولی را نمیدهد.
مطالعه ۲۰۲۵ درباره روزهداری و بیماریهای مقعدی خوشخیم
مطالعهای در یک بیمارستان دانشگاهی در زاهدان طی سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰، هموروئید را یکی از علل مهم خونریزی گوارشی تحتانی در جمعیت مورد بررسی گزارش کرد. این مطالعه برای نشان دادن اهمیت هموروئید در خونریزی گوارشی تحتانی ایران استفاده شد، نه بهعنوان برآورد شیوع بواسیر در کل ایران.
من از خواندن این مقاله بسیار لذت بردم و اطلاعات مفیدی درباره اینکه بواسیر چیست و چگونه میتوان آن را درمان کرد، کسب کردم. امیدوارم با رعایت نکات گفته شده بتوانم از بروز این مشکل جلوگیری کنم. ممنون از شما.
سلام احمدی عزیز خرسندیم که این مقاله براتون مفید بوده