لیدوکائین چیست؟ | پماد، کرم، ژل و آمپول لیدوکائین

لیدوکائین یکی از شناخته شده ترین داروهای بی حس کننده موضعی در پزشکی و دندانپزشکی است؛ دارویی که شاید نامش را روی جعبه یک پماد ضد خارش یا برچسب یک آمپول در مطب دندانپزشکی دیده باشید. با این حال کمتر کسی می داند این یک ماده، در قالب های دارویی متفاوتی از جمله پماد، ژل، آمپول، چسب و اسپری عرضه می شود و هر کدام از این شکل ها کاربرد و قانون مصرف خاص خودشان را دارند.

یکی از کاربردهای رایج پماد لیدوکائین، کاهش موقت درد، سوزش و خارش ناشی از بواسیر است؛ با این‌ حال این دارو علت اصلی بیماری را برطرف نمی‌کند. برای آشنایی با روش‌های خانگی، دارویی و پزشکی، صفحه درمان بواسیر را مطالعه کنید.

لیدوکائین چیست؟

لیدوکائین به گروهی از داروها تعلق دارد که در پزشکی «بی حس کننده های موضعی» نامیده می شوند. مکانیسم اثر آن ساده است: این دارو با مسدود کردن کانال های سدیمی در انتهای رشته های عصبی، مانع از عبور پیام درد به سمت مغز می شود. نتیجه این فرآیند، بی حسی موقت ناحیه ای است که دارو روی آن به کار رفته، بدون آن که هوشیاری فرد یا سایر اندام های بدن تحت تاثیر قرار بگیرد. به همین دلیل این دارو را نباید با بیهوشی عمومی اشتباه گرفت؛ فرد در طول استفاده از این دارو هوشیار می ماند و تنها بخش کوچکی از بدن او بی حس می شود.

این ترکیب برای اولین بار در دهه ۱۹۴۰ میلادی ساخته شد و به سرعت جایگزین بی حس کننده های قدیمی تری مثل کوکائین در بسیاری از رویه های پزشکی شد. امروز لیدوکائین در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار دارد و در بیمارستان ها، مطب های دندانپزشکی، کلینیک های پوست و داروخانه ها به شکل فرآورده های بدون نسخه در دسترس است.

برای تصویر روشن تری از تنوع این دارو، جدول زیر خلاصه ای از رایج ترین شکل های دارویی این دارو و کاربرد اصلی هر کدام را نشان می دهد.

شکل دارویی	کاربرد اصلی
پماد لیدوکائین	تسکین درد و خارش پوستی، بواسیر، سوختگی‌های خفیف
آمپول لیدوکائین	بی‌حسی موضعی پیش از تزریق، جراحی‌های کوچک، دندانپزشکی
ژل لیدوکائین	کاتتر ادراری، برخی رویه‌های دهانی و زنان
چسب لیدوکائین	دردهای عصبی موضعی مانند درد پس از زونا
اسپری لیدوکائین	بی‌حسی گلو و دهان پیش از آندوسکوپی یا رویه‌های دندانپزشکی

نکته پزشکی: پزشکان عمومی اغلب تاکید می کنند که استفاده کوتاه مدت و موضعی از این دارو برای علائمی مثل خارش، سوزش یا درد خفیف پوستی، در بیشتر افراد ایمن است؛ اما اگر علائمی مانند خونریزی، درد شدید یا خارش مقعدی بیش از یک تا دو هفته با وجود مصرف پماد بهبود پیدا نکند، بهتر است فرد برای بررسی علت اصلی، برای نمونه شقاق یا مشکلات دیگر روده بزرگ، به پزشک مراجعه کند. همچنین افرادی که سابقه بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب یا حساسیت به بی حس کننده های موضعی دارند، پیش از مصرف هر شکل از لیدوکائین باید این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارند.

پماد لیدوکائین چیست؟

این دارو یکی از پرکاربردترین شکل های این دارو است که روی پوست یا غشاهای مخاطی مالیده می شود. این پماد بیشتر در غلظت های ۴ درصد و ۵ درصد عرضه می شود و بافتی چرب تر نسبت به کرم دارد که به ماده موثره کمک می کند مدت بیشتری روی پوست بماند. کاربرد اصلی این پماد، بی حس کردن ناحیه ای از پوست پیش از یک رویه پزشکی یا کاهش درد و خارش ناشی از شرایطی مثل آفتاب سوختگی، نیش حشرات و زخم های سطحی است.

پماد لیدوکائین اچ چیست؟

نسخه دیگری از این دارو با نام «پماد لیدوکائین اچ» در داروخانه ها موجود است. حرف «اچ» در این نام کوتاه شده هیدروکورتیزون است؛ یعنی این فرآورده ترکیبی است از لیدوکائین به همراه مقدار کمی کورتیکواستروئید ضعیف. وجود هیدروکورتیزون باعث می شود این پماد علاوه بر بی حس کردن ناحیه، التهاب و قرمزی را هم کاهش دهد. به همین دلیل پماد این دارو بیشتر برای شرایطی طراحی شده که همزمان با درد، التهاب هم وجود دارد، مانند خارش و تورم ناشی از بواسیر.

کاربرد پماد لیدوکائین

این دارو کاربردهای متنوعی دارد؛ برخی از آن ها زیر پوشش نسخه پزشک قرار می گیرند و برخی دیگر به صورت بدون نسخه در دسترس هستند. مهم ترین موارد مصرف آن عبارت اند از:

• کاهش درد و خارش ناشی از بواسیر داخلی و خارجی
• تسکین سوزش و خارش آفتاب سوختگی
• کاهش درد سوختگی های سطحی و خفیف
• تسکین خارش ناشی از نیش حشرات، گزش پشه یا تماس با گیاهانی مثل پیچک سمی
• کاهش درد زخم های سطحی و خراش های جزئی پوست
• بی حس کردن پوست پیش از تزریق یا برخی رویه های تشخیصی

از میان این موارد، استفاده برای بواسیر یکی از رایج ترین دلایلی است که افراد این دارو یا نسخه ترکیبی آن یعنی لیدوکائین اچ را استفاده می کنند؛ این پماد می تواند در همان دقایق ابتدایی، درد و خارش آزاردهنده ناحیه مقعد را تا حد زیادی کاهش دهد.

بر اساس اطلاعات منتشر شده در وب سایت کلینیک مایو (Mayo Clinic)، یکی از معتبرترین مراکز پزشکی دنیا:

«Lidocaine and hydrocortisone combination is used to relieve pain and itching caused by conditions such as hemorrhoids, sunburn, minor burns, insect bites or stings, poison ivy, poison oak, poison sumac, minor cuts, or scratches.»

ترکیب لیدوکائین و هیدروکورتیزون برای تسکین درد و خارش ناشی از عوارضی مانند بواسیر، آفتاب‌سوختگی، سوختگی‌های جزئی، گزش یا نیش حشرات، تماس با گیاهان سمی (مانند پیچک سمی، بلوط سمی و سماق سمی)، و همچنین بریدگی‌ها یا خراش‌های سطحی استفاده می‌شود.

طریقه مصرف پماد لیدوکائین مقعدی (لیدوکائین اچ مقعدی)

وقتی این دارو برای درمان بواسیر یا خارش مقعد تجویز می شود، دو روش مصرف پیش روی بیمار قرار دارد؛ استفاده بیرونی روی پوست اطراف مقعد و استفاده داخلی با اپلیکاتور مخصوص. روش کلی مصرف این پماد به شرح زیر است:

1. پیش از هر بار مصرف، دست ها را با آب و صابون بشویید تا از انتقال باکتری به ناحیه حساس مقعد جلوگیری شود.
2. ناحیه مورد نظر را با آب ولرم بشویید و با پارچه نرم و تمیز خشک کنید؛ بهتر است این کار پس از حمام یا استفاده از توالت انجام شود.
3.  مقدار کمی از پماد را روی نوک انگشت یا اپلیکاتور بگذارید و به آرامی روی پوست اطراف مقعد یا داخل کانال مقعدی بمالید؛ برای استفاده داخلی باید از اپلیکاتور تمیز و طبق دستورالعمل بسته دارو استفاده شود.
4. پس از مصرف دوباره دست ها را بشویید و طبق دستور پزشک، این کار را دو تا چهار بار در روز و پس از هر بار اجابت مزاج تکرار کنید.

نکته ای که بهتر است رعایت شود این است که این پماد نباید مدت طولانی و بدون مشورت با پزشک مصرف شود؛ چرا که وجود هیدروکورتیزون در ترکیب لیدوکائین اچ، در صورت مصرف طولانی مدت می تواند باعث نازک شدن پوست ناحیه حساس مقعد شود.

پمادهای مقعدی ترکیبات و کاربردهای متفاوتی دارند و همه آن‌ها برای یک بیماری مشخص استفاده نمی‌شوند؛ راهنمای انواع پماد مقعدی می‌تواند به شناخت این محصولات کمک کند.

حداکثر دوز مجاز پماد لیدوکائین

میزان لیدوکائینی که از راه پوست جذب بدن می شود اغلب اندک است؛ اما استفاده بیش از حد، به خصوص روی سطح گسترده ای از پوست یا مخاط، می تواند وارد جریان خون شود و عوارض جدی به همراه داشته باشد. جدول زیر خلاصه دوزهای مرجعی است که در منابع دارویی برای پماد لیدوکائین ۵ درصد ذکر شده است.

مورد	مقدار مرجع
حداکثر مقدار پماد در هر بار مصرف	حدود ۵ گرم (معادل تقریباً ۶ اینچ خمیر خارج‌شده از تیوب)
حداکثر دوز بر حسب وزن بدن	۴.۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در هر بار مصرف
سقف کلی دوز روزانه	حدود ۳۰۰ میلی‌گرم در هر بار مصرف، بدون عبور از نیمی از یک تیوب استاندارد در طول روز
تعداد دفعات مصرف	۳ تا ۴ بار در روز برای بزرگسالان، طبق تجویز پزشک

این اعداد بدون در نظر گرفتن سن، وزن و شرایط سلامت عمومی فرد نوشته شده اند و پزشک یا داروساز می تواند بر اساس شرایط خاص هر بیمار، به خصوص کودکان و سالمندان، دوز را تنظیم کند. مصرف بیش از حد پماد این دارو، به خصوص در کودکان زیر سه سال، با خطر مسمومیت جدی همراه است و باید با احتیاط فراوان انجام شود.

علائم حساسیت به پماد لیدوکائین

حساسیت واقعی به این دارو کمیاب است و بیشتر واکنش هایی که افراد پس از مصرف این دارو تجربه می کنند، عوارض جانبی خفیف و موقت هستند نه یک واکنش آلرژیک واقعی. با این حال شناخت تفاوت این دو دسته اهمیت دارد.

دسته	نشانه‌ها
عوارض خفیف و شایع	سوزش گذرا، قرمزی، خارش ملایم یا کمی تورم موضعی در محل مصرف
نشانه‌های حساسیت که نیاز به توجه فوری دارند	کهیر، تورم لب، زبان، صورت یا گلو، مشکل در بلع یا تنفس، سرگیجه شدید، تنگی قفسه سینه

اگر پس از مصرف این دارو هر یک از نشانه های ردیف دوم جدول بالا را مشاهده کردید، باید مصرف دارو را قطع کنید و در سریع ترین زمان ممکن به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید. همچنین لازم است پیش از مصرف، هرگونه سابقه حساسیت به بی حس کننده های موضعی دیگر مانند پریلوکائین یا بنزوکائین را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.

کرم لیدوکائین چیست؟

پیش از بسیاری از رویه های زیبایی مانند لیزر موهای زائد، لیزر تتو یا میکرونیدلینگ، از کرم یا پماد لیدوکائین برای کاهش درد جلسه استفاده می شود. این کرم ها که به آن ها «کرم بی حسی» هم گفته می شود، بیشتر حاوی ۲ تا ۵ درصد لیدوکائین در فرآورده های بدون نسخه و تا ۲۵ درصد در فرآورده های تجویزی هستند و باید حدود سی تا شصت دقیقه پیش از شروع جلسه روی پوست تمیز و خشک قرار بگیرند.

کاربردهای کرم لیدوکائین

 این دارو در موارد مختلفی کاربرد دارد، از جمله:

• کاهش درد و سوزش پوستی: در خراش‌ها، تحریکات پوستی و سوختگی‌های سطحی
• تسکین خارش و درد موضعی: در برخی مشکلات پوستی یا نواحی حساس
• کاهش درد بواسیر و شقاق: برای کاهش موقت درد و ناراحتی ناحیه مقعد (طبق نظر پزشک)
• بی‌حسی قبل از برخی اقدامات پزشکی: مانند تزریق‌های سطحی، بخیه‌های کوچک یا برخی اقدامات پوستی
• کاربردهای زیبایی: برای کاهش احساس درد در برخی روش‌های زیبایی مانند لیزر، میکرونیدلینگ یا تتو

کرم لیدوکائین برای لیزر

 این دارو گاهی قبل از انجام لیزرهای زیبایی برای کاهش احساس درد و سوزش استفاده می‌شود. این کرم با بی‌حس کردن سطح پوست، تحمل فرد را هنگام لیزر افزایش می‌دهد.

نکات مهم در استفاده برای لیزر:

• معمولا باید مدت مشخصی قبل از لیزر طبق دستور پزشک یا مرکز درمانی روی پوست استفاده شود.
• نباید مقدار زیادی از کرم روی سطح وسیعی از پوست مالیده شود؛ زیرا جذب زیاد لیدوکائین می‌تواند باعث عوارض شود.
• استفاده روی پوست زخمی، ملتهب یا آسیب‌دیده باید با احتیاط انجام شود.

کلینیک های معتبر تاکید می کنند که استفاده از حجم زیاد کرم بی حسی روی سطح گسترده ای از بدن، به ویژه بدون نظارت پزشک، می تواند خطرناک باشد. سازمان غذا و داروی آمریکا نیز پیش تر درباره برخی فرآورده های بدون نسخه با غلظت بالای لیدوکائین که برای رویه های زیبایی تبلیغ می شدند هشدار داده است.

علائم حساسیت به کرم لیدوکائین

حساسیت واقعی به این دارو شایع نیست، اما در صورت بروز می‌تواند با علائم زیر همراه باشد:

در صورت مشاهده علائم شدید حساسیت، باید مصرف کرم قطع شود و فرد سریعاً تحت بررسی پزشکی قرار گیرد. همچنین افرادی که سابقه حساسیت به داروهای بی‌حس‌کننده موضعی مانند پریلوکائین یا بنزوکائین دارند، باید پیش از مصرف لیدوکائین با پزشک مشورت کنند.

لیدوکائین برای سوختگی

یکی دیگر از کاربردهای رایج پماد لیدوکائین، کاهش درد ناشی از سوختگی های سطحی و خفیف است؛ سوختگی هایی که فقط لایه رویی پوست را درگیر کرده اند و همراه با قرمزی و سوزش هستند. در این موارد، پماد لیدوکائین یا نسخه ترکیبی آن با هیدروکورتیزون می تواند سوزش را کاهش دهد و احساس آرامش موقت به فرد بدهد. این پماد برای سوختگی های درجه دو عمیق یا سوختگی های وسیع مناسب نیست و در چنین شرایطی مراجعه به پزشک یا اورژانس ضروری است. همچنین نباید روی پوست تاول زده یا زخم باز استفاده شود، چون جذب دارو از طریق پوست آسیب دیده افزایش پیدا می کند و احتمال بروز عوارض جانبی بیشتر می شود.

آمپول لیدوکائین ۲ درصد برای چیست؟

آمپول لیدوکائین ۲ درصد یکی از پرمصرف ترین شکل های تزریقی این دارو در پزشکی و به ویژه دندانپزشکی است. برخلاف پماد و ژل که برای بی حسی سطحی پوست یا مخاط استفاده می شوند، آمپول به بافت زیر پوست یا نزدیک عصب تزریق می شود و بی حسی عمیق تر و سریع تری ایجاد می کند. این فرآورده گاهی به تنهایی و گاهی همراه با اپی نفرین عرضه می شود؛ اپی نفرین با انقباض عروق خونی محل تزریق، جذب لیدوکائین را کند می کند و در نتیجه مدت اثر بی حسی طولانی تر و خونریزی محل تزریق کمتر می شود.

کاربرد آمپول لیدوکائین

این آمپول بیشتر در موارد زیر استفاده می شود:

• بی حسی موضعی پیش از کشیدن دندان یا سایر رویه های دندانپزشکی
• بخیه زدن زخم ها و بریدگی ها پیش از جراحی های کوچک سرپایی
• نمونه برداری از پوست یا بافت های سطحی
• بلوک های عصبی برای کنترل درد در برخی رویه های ارتوپدی
• در محیط بیمارستانی و تحت نظارت مستقیم پزشک، گاهی برای کنترل ضربان های نامنظم قلب

علائم حساسیت به آمپول لیدوکائین

نشانه های حساسیت به این آمپول شباهت زیادی به علائم پماد دارد، با این تفاوت که چون دارو مستقیم وارد بافت می شود، واکنش ها اغلب سریع تر و گاهی شدیدتر ظاهر می شوند. مهم ترین این نشانه ها شامل کهیر و بثورات پوستی در محل تزریق، تورم صورت یا گلو، مشکل در تنفس یا بلع، افت ناگهانی فشار خون و در موارد نادر، شوک آنافیلاکسی است. بخشی از واکنش هایی که به نام «حساسیت به لیدوکائین» شناخته می شوند، در واقع به دلیل ماده نگهدارنده موجود در آمپول یا اپی نفرین همراه آن رخ می دهند، نه خود لیدوکائین.

حداکثر دوز مجاز آمپول لیدوکائین

طبق منابع دارویی، حداکثر دوز لیدوکائین تزریقی بدون اپی نفرین نباید از ۴.۵ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن یا در مجموع ۳۰۰ میلی گرم در هر بار تجاوز کند. زمانی که لیدوکائین همراه با اپی نفرین تزریق می شود، به دلیل کندتر شدن جذب دارو در جریان خون، این سقف تا حدود ۷ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم افزایش پیدا می کند. رعایت این سقف ها به ویژه در رویه هایی که نیاز به تزریق حجم بالایی از دارو دارند اهمیت زیادی دارد؛ عبور از این محدوده می تواند باعث علائم مسمومیت سیستمیک مثل سرگیجه، تشنج یا اختلال ریتم قلب شود.

ژل لیدوکائین

این دارو شکل دیگری از این دارو است که بیشتر روی غشاهای مخاطی به کار می رود، جایی که پماد به دلیل بافت چرب تر کمتر مناسب است. قوام ژل مانند این فرآورده باعث می شود بهتر روی سطوح مرطوب مثل مجرای ادرار، داخل دهان یا دستگاه تناسلی پخش شود و مدت بیشتری در تماس با بافت بماند.

ژل لیدوکائین ۲ درصد

ژل لیدوکائین ۲ درصد یکی از رایج ترین غلظت های موجود در بازار است. این غلظت به اندازه کافی قوی است که بی حسی موثری ایجاد کند، بدون آن که خطر جذب سیستمیک بالایی داشته باشد؛ به همین دلیل بیشتر در رویه های سرپایی و کوتاه مدت استفاده می شود.

کاربرد ژل لیدوکائین

مهم ترین موارد استفاده از ژل این دارو عبارت اند از تسهیل و کاهش درد هنگام قرار دادن کاتتر ادراری در مردان و زنان، کاهش ناراحتی هنگام برخی معاینات اورولوژی مانند سیستوسکوپی، کاهش درد هنگام قرار دادن دستگاه های داخل رحمی مانند آی یو دی، و بی حس کردن موضعی داخل دهان پیش از برخی رویه های دندانپزشکی ساده. در رویه های ادراری، پنج تا پانزده میلی لیتر از ژل داخل مجرا تزریق می شود و چند دقیقه پیش از عبور کاتتر اجازه می یابد اثر خودش را بگذارد.

علائم حساسیت به ژل لیدوکائین

• قرمزی، سوزش یا خارش غیرمعمول در محل مصرف
• تورم بافت مخاطی، به خصوص در ناحیه دهان یا مجرای ادرار
• ظاهر شدن ناگهانی کهیر روی پوست بدن
• احساس تنگی نفس یا گرفتگی گلو پس از مصرف
• در موارد نادر، افت فشار خون یا از حال رفتن

بروز هر یک از نشانه های بالا پس از استفاده از ژل لیدوکائین باید بی درنگ به پزشک یا پرستار مربوطه اطلاع داده شود، به خصوص زمانی که ژل در یک محیط درمانی و توسط کادر پزشکی استفاده شده است.

حداکثر دوز مجاز ژل لیدوکائین

سقف دوز ژل لیدوکائین بسته به غلظت فرآورده متفاوت است. برای ژل ۴ درصد، حداکثر دوز کلی همان ۴.۵ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است که برای سایر فرآورده های موضعی هم ذکر شد. برخی فرآورده های ژل با غلظت ۳ درصد، محدودیت مصرف را حداکثر دوازده پمپ در بیست و چهار ساعت اعلام می کنند. در رویه های ادراری، پزشکان حجم ژل تزریق شده را بین پنج تا پانزده میلی لیتر نگه می دارند تا از جذب بیش از حد دارو جلوگیری شود.

لیدوکائین پریلوکائین (لیدوکائین پی)

یکی دیگر از فرآورده های پرکاربرد بازار، کرم ترکیبی لیدوکائین و پریلوکائین است که گاهی با نام کوتاه شده «لیدوکائین پی» هم شناخته می شود. این کرم از ترکیب دو بی حس کننده موضعی ساخته شده و برای بی حسی عمیق تر و سریع تر پوست پیش از رویه هایی مانند نمونه گیری خون، تزریقات وریدی، برخی رویه های پوستی و لیزر، یا کارهای دندانپزشکی سطحی استفاده می شود. طبق اطلاعات کلینیک مایو، این ترکیب روی پوست یا ناحیه تناسلی مالیده می شود تا پیش از رویه های پزشکی احساس درد را کاهش دهد.

نکته مهم درباره این فرآورده، زمان لازم برای اثرگذاری آن است؛ برخلاف لیدوکائین خالص که اثر سریعی دارد، ترکیب لیدوکائین و پریلوکائین به حداقل سی تا شصت دقیقه زمان نیاز دارد تا به عمق کافی پوست نفوذ کند. به همین دلیل این کرم اغلب زیر یک پانسمان یا پوشش پلاستیکی قرار داده می شود تا جذب بهتری داشته باشد.

چسب لیدوکائین

این محصول یک باند نرم و چسبنده است که غلظت مشخصی از لیدوکائین، بیشتر در حدود ۴ تا ۵ درصد، در آن جای گرفته و به آرامی و در طول چند ساعت روی پوست آزاد می شود. برخلاف پماد و ژل که فرد باید چندین بار در روز دوباره روی پوست بمالد، چسب لیدوکائین یک بار روی ناحیه دردناک قرار می گیرد و می تواند تا دوازده ساعت در طول شبانه روز روی پوست باقی بماند.

کاربرد چسب لیدوکائین

اصلی ترین کاربرد تایید شده این محصول، کاهش درد عصبی باقی مانده پس از زونا است که در اصطلاح پزشکی «نورالژی پس از هرپس» نامیده می شود؛ دردی که می تواند حتی بعد از بهبود کامل ضایعات پوستی زونا برای مدت طولانی ادامه داشته باشد. در کنار این کاربرد رسمی، بسیاری از پزشکان به صورت خارج از برچسب رسمی دارو، از این چسب برای کاهش کمردرد موضعی و درد نوروپاتی دیابتی هم استفاده می کنند، هرچند شواهد علمی درباره اثربخشی آن در این موارد هنوز به قطعیت کامل نرسیده است.

علائم حساسیت به چسب لیدوکائین

نوع واکنش	توضیحات
واکنش‌های شایع و موضعی	قرمزی خفیف، سوزش، خارش یا تحریک پوستی در محل چسباندن چسب لیدوکائین که معمولاً پس از برداشتن چسب برطرف می‌شوند.
واکنش آلرژیک سیستمیک	به دلیل جذب پایین دارو از طریق پوست، نسبت به فرآورده‌هایی مانند آمپول یا اسپری کمتر دیده می‌شود؛ اما ممکن است با علائمی مانند کهیر گسترده، تورم صورت یا دشواری تنفس همراه باشد.
اقدام در صورت بروز علائم شدید	در صورت مشاهده علائم حساسیت شدید، چسب باید فورا برداشته شود و فرد برای بررسی پزشکی به پزشک مراجعه کند.

اسپری لیدوکائین

این دارو یکی از سریع ترین راه های بی حس کردن سطوح مخاطی مانند داخل دهان، گلو یا بینی است. این فرآورده در ویال های همراه با پمپ اسپری عرضه می شود و هر پاف آن مقدار مشخصی از لیدوکائین، اغلب در حدود ده میلی گرم، آزاد می کند.

کاربرد اسپری لیدوکائین

پزشکان و پرستاران بیشتر پیش از رویه هایی از اسپری لیدوکائین استفاده می کنند که در آن ها لازم است رفلکس تهوع یا حساسیت گلو کاهش پیدا کند؛ رویه هایی مانند آندوسکوپی دستگاه گوارش، برونکوسکوپی، لوله گذاری تنفسی و برخی رویه های دندانپزشکی.

یکی از بیمارستان های وابسته به نظام سلامت ملی بریتانیا در بروشور آموزشی خودش درباره آندوسکوپی، این اسپری را «one of the most effective, safest and widely used methods» برای کاهش ناراحتی بیماران در حین این رویه معرفی کرده است؛ یعنی یکی از موثرترین، ایمن ترین و پرکاربردترین روش های موجود برای این منظور. منبع: Northern Care Alliance NHS – Gastroscopy

چگونه از اسپری لیدوکائین استفاده کنیم؟

۱. نوک اسپری را به سمت ناحیه هدف، برای نمونه ته گلو، بگیرید و از فاصله نزدیک اما بدون تماس مستقیم با بافت اسپری کنید. ۲. تعداد پاف های توصیه شده توسط پزشک یا برچسب دارو را رعایت کنید و بیشتر از آن اسپری نکنید. ۳. پس از اسپری چند دقیقه صبر کنید تا بی حسی شکل بگیرد؛ این زمان اغلب بین سه تا پنج دقیقه است. ۴. تا حدود یک ساعت پس از مصرف، یا تا زمانی که حس طبیعی ناحیه بازگردد، از خوردن، آشامیدن یا جویدن آدامس خودداری کنید تا خطر پریدن غذا به راه هوایی یا گاز گرفتن تصادفی زبان کم شود.

چه چیزی اثر لیدوکائین را از بین می برد؟

یکی از سوالاتی که بیماران و حتی برخی پزشکان تازه کار با آن روبرو می شوند این است که چرا گاهی این دارو، با وجود تزریق یا مصرف درست، بی حسی کافی ایجاد نمی کند. بافت ملتهب یا عفونی یکی از مهم ترین دلایل شکست بی حسی موضعی است؛ وقتی بافتی دچار عفونت یا التهاب می شود، محیط آن اسیدی تر از حالت عادی می شود. لیدوکائین برای عبور از غشای عصب باید در شکل خنثی خودش قرار بگیرد، اما در محیط اسیدی بخش بزرگ تری از مولکول های دارو یونیزه می شوند و نمی توانند به خوبی وارد سلول عصبی شوند؛ به همین دلیل بی حسی دندان های ملتهب یا آبسه دار، برای دندانپزشکان همیشه چالش برانگیزتر از دندان های سالم بوده است.

افزایش جریان خون موضعی هم می تواند اثر دارو را کوتاه تر کند، چون خون بیشتر لیدوکائین را سریع تر از ناحیه تزریق دور می کند. تفاوت های ژنتیکی افراد در ساختار کانال های سدیمی عصب هم یکی از دلایلی است که چرا برخی افراد واکنش کمتری به دوزهای معمول نشان می دهند. اضطراب بالای بیمار، اختلال عملکرد کبد که متابولیسم دارو را کند می کند، و نگهداری نادرست چسب یا آمپول در دمای نامناسب هم از دیگر عواملی هستند که می توانند اثر لیدوکائین را کاهش دهند.

جمع بندی

لیدوکائین دارویی چندمنظوره است که در قالب پماد، ژل، آمپول، چسب و اسپری، پاسخگوی نیازهای متفاوتی از کاهش خارش بواسیر گرفته تا بی حسی پیش از جراحی است. همین تنوع باعث می شود انتخاب شکل و غلظت درست، و رعایت حداکثر دوز مجاز هر فرآورده، اهمیت زیادی داشته باشد. پیش از استفاده از هر یک از این فرآورده ها، به خصوص در کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری زمینه ای قلبی یا کبدی، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا هم بیشترین اثر تسکینی را دریافت کنید و هم از عوارض احتمالی در امان بمانید.

سوالات متداول درباره لیدوکائین

آیا لیدوکائین بدون نسخه در داروخانه قابل خریداری است؟

بله، بسیاری از فرآورده های پماد، ژل و چسب لیدوکائین با غلظت پایین تر بدون نسخه پزشک عرضه می شوند؛ اما نسخه های تزریقی و غلظت های بالاتر اغلب نیاز به تجویز پزشک دارند.

آیا مصرف طولانی مدت لیدوکائین خطرناک است؟

مصرف کوتاه مدت و طبق دستور اغلب بی خطر است، اما استفاده مکرر و طولانی از فرآورده هایی مثل لیدوکائین اچ که حاوی هیدروکورتیزون هم هستند، بدون مشورت پزشک توصیه نمی شود.

چند دقیقه طول می کشد تا لیدوکائین اثر کند؟

بسته به شکل دارویی متفاوت است؛ آمپول تزریقی در چند دقیقه اثر می کند، در حالی که پماد و کرم های ترکیبی مانند لیدوکائین پریلوکائین به سی تا شصت دقیقه زمان نیاز دارند.