پماد رکتول چیست؟| کاربرد، عوارض و نحوه استفاده

رکتول یک پماد مقعدی گیاهی حاوی میرتول ۵ درصد است که برای کاهش درد، سوزش، خارش و التهاب و کمک به درمان هموروئید و شقاق استفاده می شود. این پماد در بسته ۲۰ گرمی همراه با اپلیکاتورهای یک بار مصرف عرضه می شود.

در صورتی که از درد و سوزش بیماری های مثل شقاق و هموروئید رنج می‌برید، می‌توانید از این پماد برای کاهش علائم خود استفاده کنید. توجه داشته باشید که این پماد بیشتر به عنوان مکمل درمانی بعد از درمان بواسیر و جراحی های ناحیه مقعدی استفاده می‌شود و قابلیت درمان ندارد مگر درموارد بسیار خفیف.

پماد رکتول چیست؟

پماد رکتول یک فرآورده دارویی موضعی و گیاهی است که توسط شرکت داروسازی خرمان لرستان تولید و روانه بازار دارویی ایران می شود. این محصول به طور تخصصی برای کاهش علائم هموروئید درجه یک تا سه (بواسیر داخلی و خارجی) و همچنین کمک به بهبود شقاق مقعدی یا فیشر طراحی شده است. ماده موثره اصلی این پماد، میرتول با غلظت پنج درصد است که از عصاره گیاه مورد به دست می آید.

هر بسته از این پماد شامل یک تیوب بیست گرمی به همراه هشت عدد اپلیکاتور یک بار مصرف و هشت عدد گاز نخی است. این طراحی باعث می شود مصرف دارو، هم از نظر بهداشتی و هم از نظر دقت در میزان مصرف، برای بیمار راحت تر باشد. بر خلاف بسیاری از پماد های شیمیایی موجود در بازار که اغلب حاوی ترکیباتی مانند کورتیکواستروئید یا بی حس کننده های موضعی هستند، رکتول بر پایه ترکیبات طبیعی گیاه مورد ساخته شده و به همین دلیل در دسته پماد های گیاهی ضد هموروئید قرار می گیرد.

جدول زیر خلاصه ای از مشخصات این محصول را نشان می دهد:

با این حال، همان طور که در ادامه این مطلب خواهید خواند، بدون نسخه بودن یک دارو به معنای بی نیازی از مشورت پزشک نیست، به ویژه در مواردی مانند بارداری، شیردهی یا وجود بیماری های زمینه ای.

در یک مطالعه آینده‌نگر روی ۶۰ بیمار با میانگین سنی حدود ۴۸ سال، اثر پماد و شیاف سوکرالفات برای درمان هموروئید خفیف تا متوسط بررسی شد. بیماران حداقل یک هفته دوبار در روز درمان شدند و شدت علائم به‌طور معنی‌داری کاهش یافت. بهبود علائم هم از دید بیماران (mSSS) و هم پزشکان چشمگیر بود و پایبندی به درمان ۹۷٪ گزارش شد. تحمل‌پذیری خوب و رضایت بالا بود و پژوهش‌های وسیع‌تر برای تأیید نتایج لازم است.

منبع pubmed

پماد رکتول از چه گیاهی است؟

پاسخ کوتاه به این پرسش، گیاه مورد یا مورت با نام علمی Myrtus communis است. مورد گیاهی همیشه سبز و بوته ای است که در مناطق مدیترانه ای و بخش هایی از جنوب ایران می روید و از دیرباز در طب سنتی به دلیل خواص ضدالتهابی و ضدعفونی کننده اش شناخته شده بوده است. عصاره این گیاه، ترکیبات فعالی مانند سینئول، میرتنول، آلفا پینن، لینالول، ژرانیول و کامفن را در خود جای داده است.

هر یک از این ترکیبات، نقشی مشخص در اثربخشی پماد رکتول ایفا می کنند. برای نمونه، سینئول و میرتنول خاصیت ضدالتهابی و ضدقارچی دارند و به کاهش تورم و قرمزی کمک می کنند. آلفا پینن و لینالول نیز به دلیل اثر بی حس کنندگی ملایم، در تسکین خارش و سوزش موضعی نقش دارند. برخی پژوهش های جدیدتر به وجود ترکیباتی به نام آسیل فلوروگلوسینول در عصاره گیاه مورد اشاره کرده اند که خاصیت ضدباکتریایی قابل توجهی دارند و می توانند در جلوگیری از عفونت زخم های ناحیه مقعد موثر باشند.

نکته جالب توجه این است که استفاده از گیاه مورد برای درمان مشکلات پوستی و زخم ها، ریشه در طب سنتی چند هزار ساله دارد و امروزه نیز صنعت داروسازی گیاهی از آن به عنوان یک ماده موثره طبیعی در تولید پماد های ضد هموروئید بهره می برد. به همین دلیل، پماد رکتول را می توان نمونه ای از ترکیب دانش سنتی و فناوری داروسازی نوین دانست.

نحوه استفاده از پماد رکتول

استفاده صحیح از پماد رکتول، نقش مهمی در میزان اثربخشی آن دارد. مراحل کلی مصرف این پماد به شرح زیر است:

۱. پیش از هر بار استفاده، ناحیه مقعد را با آب ولرم و یک شوینده ملایم بشویید و با یک حوله تمیز و نرم خشک کنید. ۲. دست های خود را قبل و بعد از استفاده از پماد، با آب و صابون بشویید. ۳. پیستون اپلیکاتور را بیرون بکشید و سیلندر آن را با پماد رکتول پر کنید. ۴. پیستون را دوباره در جای خود قرار دهید و نازل اپلیکاتور را با احتیاط وارد مقعد کنید، تا جایی که باله های نازل مانع از فرورفتن بیشتر آن شوند. ۵. به آرامی پیستون را فشار دهید تا محتوای پماد به طور کامل در ناحیه مقعد تخلیه شود. ۶. اپلیکاتور را خارج کرده و در صورت نیاز، یک گاز نخی را در دهانه مقعد قرار دهید تا از خروج پماد و آلوده شدن لباس زیر جلوگیری شود. ۷. بعد از این مرحله بهتر است چند دقیقه استراحت کنید تا دارو فرصت جذب شدن داشته باشد.

دفعات و مدت مصرف، بسته به نوع مشکل و شدت آن متفاوت است:

اپلیکاتورهای این محصول یک بار مصرف هستند و استفاده مجدد از آن ها، حتی برای یک فرد، توصیه نمی شود. همچنین نگهداری پماد در جای خشک و خنک با دمای حداکثر بیست و پنج درجه سانتی گراد و دور از دسترس کودکان، از نکات مهم در حفظ کیفیت دارو است.

فیلم استفاده از پماد رکتول

می‌توانید فیلم نحوه استفاده این پماد را در پایین مشاهده کنید.

تاثیر پماد رکتول

اصلی ترین تاثیر این پماد، تسکین سریع علائم آزاردهنده هموروئید و شقاق است. این پماد با کاهش التهاب در بافت های آسیب دیده، تورم عروق ناحیه مقعد را کم می کند و به این ترتیب درد، سوزش و خارش را تسکین می دهد. بخشی از این اثر به خاصیت قابض بودن ترکیبات گیاه مورد برمی گردد که با تنگ کردن عروق خونی سطحی، به کاهش خونریزی نیز کمک می کند.

عملکرد دیگر این پماد، خاصیت ضدمیکروبی و ضدقارچی آن است. از آنجا که ناحیه مقعد به دلیل رطوبت و تماس مداوم مستعد رشد باکتری و قارچ است، وجود ترکیبات آنتی باکتریال در عصاره گیاه مورد می تواند از عفونی شدن زخم های ناشی از شقاق جلوگیری کند.

بر اساس تجربه بسیاری از داروخانه ها و بیماران، در صورت مصرف منظم، بهبود قابل توجه علائم اغلب طی چهار روز تا یک هفته مشاهده می شود؛ هرچند این بازه زمانی به شدت بیماری، درجه هموروئید و پیگیری صحیح دستور مصرف بستگی دارد و نمی توان برای همه افراد یک نتیجه یکسان تضمین کرد.

کاربردهای پماد رکتول

این دارو بر خلاف بسیاری از پماد های تک منظوره، در چند وضعیت مختلف ناحیه مقعد کاربرد دارد. با این حال میزان اثربخشی آن به نوع و شدت مشکل بستگی دارد و در ادامه هر یک از این کاربردها را به طور جداگانه بررسی می کنیم.

پماد رکتول برای بواسیر

یکی از رایج ترین موارد مصرف این دارو، کنترل علائم بواسیر یا هموروئید داخلی و خارجی درجه یک تا سه است. در این بیماری، عروق خونی ناحیه مقعد و رکتوم دچار تورم و برجستگی می شوند و بسته به درجه آن، ممکن است با درد، خارش، احساس توده و خونریزی هنگام دفع همراه باشد.

رکتول با کاهش التهاب و تنگ کردن عروق ملتهب، به تسکین این علائم کمک می کند. برای هموروئید درجه یک، استفاده هر دوازده ساعت یک بار به مدت چهار روز اغلب کافی است، اما در درجات بالاتر ممکن است دوره درمان طولانی تر شود و پزشک درمان های تکمیلی مانند اصلاح رژیم غذایی یا حتی روش های کم تهاجمی را نیز پیشنهاد دهد. نکته مهم این است که رکتول یک درمان تسکینی و کمکی است، نه همیشه درمان قطعی برای هموروئید های پیشرفته یا دائمی.

پماد رکتول برای بواسیر خارجی

بواسیر خارجی زمانی رخ می دهد که عروق متورم در نزدیکی لبه مقعد و زیر پوست قرار بگیرند و به همین دلیل، بر خلاف نوع داخلی، اغلب با درد بیشتری همراه است و گاهی به صورت یک توده قابل لمس دیده می شود. در این موارد این دارو با پوشاندن سطح خارجی ناحیه آسیب دیده، هم به عنوان یک لایه محافظ و هم به عنوان عامل تسکین دهنده علائم بواسیر خارجی عمل می‌کند

از آنجا که ناحیه خارجی مقعد در معرض تماس مستقیم با لباس و اصطکاک روزانه است، استفاده منظم رکتول همراه با گاز نخی موجود در بسته بندی، می تواند از تحریک بیشتر این ناحیه جلوگیری کند. با این حال، اگر توده بواسیر خارجی به شکل ناگهانی همراه با درد شدید و تغییر رنگ به کبود ظاهر شود که نشانه احتمالی ترومبوز است، مصرف خودسرانه پماد کافی نیست و مراجعه سریع به پزشک ضروری است.

پماد رکتول برای شقاق

شقاق مقعدی یا فیشر، به یک برش یا زخم کوچک در پوست دور مقعد گفته می شود که اغلب در پی یبوست شدید و فشار زیاد هنگام دفع ایجاد می شود. این وضعیت با درد سوزشی حین و پس از اجابت مزاج و گاهی کمی خونریزی همراه است.

پماد رکتول به دلیل خاصیت ضدالتهابی و ترمیم کنندگی گیاه مورد، می تواند در بهبود زخم های سطحی شقاق موثر باشد. روش معمول مصرف برای این منظور، استفاده دو بار در طول شبانه روز است. با این حال، از آنجا که برخی افراد ممکن است به ترکیبات اسانس گیاه مورد حساسیت داشته باشند، توصیه می شود پیش از استفاده، مقدار کمی از پماد روی پوست ساعد دست آزمایش شود و در صورت بروز قرمزی یا خارش، از مصرف آن خودداری گردد. شقاق مزمن یا عمیق، اغلب نیازمند درمان های تکمیلی زیر نظر پزشک متخصص کولورکتال است.

پماد رکتول برای واژن

یکی از پرسش هایی که برخی کاربران درباره این دارو مطرح می کنند، امکان استفاده از آن برای مشکلات ناحیه واژن است. باید به این نکته توجه داشت که رکتول از ابتدا برای مصرف مقعدی طراحی و تولید شده و در بروشور رسمی آن، کاربردی برای درمان عفونت های قارچی یا باکتریایی واژن ذکر نشده است.

عفونت های واژینال اغلب علت هایی متفاوت از هموروئید یا شقاق دارند و نیازمند داروهای اختصاصی مانند کرم یا شیاف های ضدقارچی هستند که پس از تشخیص دقیق توسط پزشک زنان تجویز می شوند. استفاده خودسرانه از یک پماد مقعدی برای ناحیه واژن، حتی اگر ترکیبات آن گیاهی باشد، می تواند خطر تحریک، بر هم خوردن تعادل فلور طبیعی یا حتی تشدید علائم را به همراه داشته باشد.

بنابراین اگر با خارش، سوزش یا ترشحات غیرعادی در ناحیه واژن مواجه هستید، بهترین کار مراجعه به پزشک متخصص زنان برای تشخیص علت دقیق و دریافت داروی مناسب است، نه استفاده از این پماد یا هر پماد مقعدی دیگری بدون تجویز پزشک.

عوارض پماد رکتول چیست؟

با وجود این که این دارو محصولی گیاهی است و در مقایسه با پماد های حاوی کورتیکواستروئید یا بی حس کننده های شیمیایی، عوارض کمتری دارد، هیچ فرآورده دارویی، حتی از نوع گیاهی، به طور کامل بدون خطر نیست. برخی افراد ممکن است نسبت به ترکیبات اسانس گیاه مورد حساسیت نشان دهند و دچار قرمزی، خارش یا سوزش موضعی شوند. در موارد نادرتر، واکنش آلرژیک شدیدتر مانند تورم، سرگیجه یا مشکل تنفسی نیز گزارش شده که در این شرایط باید بلافاصله مصرف پماد قطع و به پزشک مراجعه شود.

بر اساس توصیه بسیاری از منابع معتبر بهداشتی در سطح جهان، محصولات موضعی ضد هموروئید نباید بدون نظارت پزشک، بیش از یک هفته پیاپی مصرف شوند.

کلینیک مایو (Mayo Clinic) در یکی از مطالب خود درباره محصولات بدون نسخه هموروئید می نویسد: «contain ingredients such as witch hazel or hydrocortisone that can lessen pain and itching»؛ ترجمه: «حاوی ترکیباتی مانند فندق جادو یا هیدروکورتیزون هستند که می توانند درد و خارش را کاهش دهند»، اما در ادامه هشدار می دهد که مصرف این محصولات به مدت بیش از یک هفته، ممکن است عوارضی مانند تحریک یا نازک شدن پوست به همراه داشته باشد

 این نکته یادآور آن است که حتی محصولات گیاهی نیز بهتر است طبق دستور مصرف و برای مدت محدود استفاده شوند.

نظر پزشک درباره پماد رکتول

از دیدگاه دکتر عاطفه دهقانی تقتی متخصص جراحی عمومی و بیماری های نشیمنگاهی، پماد های گیاهی مانند رکتول می توانند در موارد خفیف تا متوسط هموروئید و شقاق، در کنار اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی پرفیبر، گزینه ای کمکی و کم عارضه باشند. با این حال این متخصص تاکید دارد که تشخیص درجه دقیق بیماری، رد سایر علل خونریزی مقعدی مانند پولیپ یا بیماری های التهابی روده و تعیین طول دوره درمان مناسب، باید توسط پزشک صورت گیرد. به بیان دیگر، هیچ پماد بدون نسخه ای نمی تواند جایگزین معاینه بالینی شود، به ویژه زمانی که خونریزی مداوم است، درد شدت زیادی دارد یا علائم پس از یک هفته بهبود نمی یابند.

پماد رکتول بهتر است یا آنتی هموروئید؟

یکی از پرسش های رایج در داروخانه ها، مقایسه پماد رکتول با پماد آنتی هموروئید است. تفاوت اصلی این دو محصول، در نوع ترکیبات آن هاست. رکتول محصولی گیاهی و بر پایه عصاره مورد است، در حالی که پماد آنتی هموروئید، بسته به برند، اغلب ترکیبی از یک ماده بی حس کننده مانند لیدوکائین، یک کورتیکواستروئید مانند هیدروکورتیزون و گاهی یک ماده تنگ کننده عروق مانند فنیل افرین است.

به همین دلیل، پماد آنتی هموروئید اغلب در تسکین سریع درد شدید، اثر محسوس تری دارد؛ چرا که بی حس کننده موضعی آن به سرعت انتهای عصبی ناحیه را کم حس می کند. در مقابل، رکتول اثری تدریجی تر دارد اما به دلیل نبود کورتیکواستروئید، برای استفاده در دوره های تا حدی طولانی تر، خطر کمتری از نظر نازک شدن پوست یا جذب سیستمیک دارو به همراه دارد.

در نهایت انتخاب میان این دو پماد، به شدت علائم، سابقه حساسیت فرد و نظر پزشک معالج بستگی دارد. برای دردهای خفیف تا متوسط و افرادی که تمایل به گزینه های طبیعی تر دارند، رکتول انتخاب مناسبی است؛ اما برای دردهای شدیدتر که نیاز به تسکین سریع دارند، پزشک ممکن است پماد آنتی هموروئید را تجویز کند.

پماد رکتول بهتر است یا ام جی؟

پماد ام جی باریج، محصول دیگری از شرکت باریج اسانس است که آن هم بر پایه عصاره گیاه مورد تولید می شود. به همین دلیل، بر خلاف مقایسه قبلی، تفاوت اصلی رکتول و ام جی در نوع ترکیبات فعال نیست، بلکه بیشتر به فرمولاسیون اختصاصی هر شرکت، غلظت عصاره، بسته بندی و حتی تجربه فردی هر بیمار برمی گردد.

از آنجا که هر دو محصول از یک گیاه پایه بهره می برند، تفاوت پاسخ بدن افراد به هر کدام، بیشتر به حساسیت فردی و درجه بیماری بستگی دارد تا برتری علمی یکی بر دیگری. برخی بیماران ممکن است نتیجه بهتری از رکتول بگیرند و برخی دیگر از ام جی، بدون این که بتوان یک قانون کلی برای همه افراد در نظر گرفت. بهترین رویکرد، آزمایش یکی از این دو محصول طبق تجویز پزشک یا داروساز و پیگیری میزان بهبود علائم طی چند روز نخست است.

نکته پایانی و مهم این است که درمان های موضعی مانند پماد ها، تنها بخشی از فرآیند مدیریت هموروئید هستند، نه تمام آن.

کلیولند کلینیک (Cleveland Clinic) نیز در این باره تاکید می کند: «apply over-the-counter medications containing lidocaine, witch hazel or hydrocortisone to the affected area»؛ ترجمه: «از داروهای بدون نسخه حاوی لیدوکائین، فندق جادو یا هیدروکورتیزون روی ناحیه آسیب دیده استفاده کنید»، و در کنار آن افزایش فیبر غذایی، نوشیدن آب کافی و حمام نشسته گرم را نیز بخشی از یک برنامه درمانی کامل معرفی می کند.

این موضوع نشان می دهد که چه رکتول انتخاب شود و چه ام جی یا هر پماد دیگری، موفقیت درمان به مجموعه ای از اقدامات بستگی دارد، نه فقط یک پماد.

نتیجه‌ گیری 

پماد رکتول به عنوان یک محصول گیاهی ایرانی با پایه عصاره مورد، سال هاست که در کنار سایر روش های درمانی برای تسکین علائم هموروئید و شقاق مورد استفاده قرار می گیرد. این پماد با خاصیت ضدالتهابی، قابض و ضدمیکروبی خود می تواند به کاهش درد، خارش و خونریزی خفیف تا متوسط کمک کند، اما جایگزین تشخیص و درمان تخصصی پزشک نیست.

اگر پس از رعایت نکات بالا همچنان درگیر بواسیر یا شقاق مقعدی هستید یا نیاز به تشخیص دقیق تر و برنامه درمانی اختصاصی دارید، تیم پزشکی کلینیک پیکاطب آماده است تا در کنار شما باشد. پزشکان و کارشناسان کلینیک پیکاطب با معاینه دقیق، درجه بیماری شما را مشخص کرده و مناسب ترین روش درمانی، از درمان های دارویی و موضعی گرفته تا روش های نوین و کم تهاجمی را متناسب با شرایط شما پیشنهاد می دهند. برای دریافت نوبت مشاوره و شروع یک درمان اصولی و ایمن، همین امروز با کلینیک پیکاطب در ارتباط باشید.

سوالات متداول

آیا پماد رکتول حاوی کورتیکواستروئید است؟

خیر. بر اساس اطلاعات رسمی این محصول، ماده موثره این دارو میرتول پنج درصد است که از عصاره گیاه مورد به دست می آید و این پماد در دسته فرآورده های گیاهی قرار می گیرد، نه داروهای کورتیکواستروئیدی.

آیا مصرف پماد رکتول در دوران بارداری و شیردهی بی خطر است؟

درباره مصرف در بارداری و شیردهی، بهتر است پیش از هرگونه استفاده با پزشک مشورت کنید. برخی منابع مصرف آن را بدون منع اعلام کرده اند، اما با توجه به حساسیت این دوران، تصمیم نهایی باید با نظر پزشک معالج گرفته شود.

آیا پماد رکتول برای کودکان مناسب است؟

مصرف این پماد برای کودکان نیز نیاز به تجویز و نظارت پزشک دارد، زیرا در برخی موارد ممکن است روش های درمانی دیگری برای کودکان مناسب تر باشد.

پماد رکتول را چند روز باید مصرف کرد؟

مدت مصرف به درجه بیماری بستگی دارد. برای هموروئید درجه یک، اغلب چهار روز کافی است، اما در درجات بالاتر یا برای شقاق، دوره درمان ممکن است طولانی تر شود و بهتر است طبق نظر پزشک ادامه یابد.

آیا برای خرید پماد رکتول نیاز به نسخه پزشک است؟

در اغلب داروخانه ها این پماد بدون نسخه در دسترس است، اما نبود نسخه به معنای بی نیازی از مشورت پزشک، به ویژه در موارد خاص مانند بارداری یا حساسیت پوستی، نیست.

پماد رکتول را چطور باید نگهداری کرد؟

این پماد باید در جای خشک و خنک با دمای حداکثر بیست و پنج درجه سانتی گراد و دور از دسترس کودکان نگهداری شود.

آیا مصرف طولانی مدت پماد رکتول باعث وابستگی می شود؟

خیر. این پماد ماده اعتیادآور یا مخدر ندارد، اما مصرف طولانی مدت هر دارویی، از جمله محصولات گیاهی، بهتر است زیر نظر پزشک باشد تا از بروز حساسیت یا سایر عوارض احتمالی جلوگیری شود.