درد مقعدی چیست | علت درد مقعدی در مردان و زنان + درمان

درد مقعدی ممکن است به شکل سوزش، تیر کشیدن، احساس فشار، نبض‌زدن یا درد هنگام اجابت مزاج ظاهر شود. این درد همیشه به معنای ابتلا به بواسیر نیست؛ شقاق، یبوست، آبسه، عفونت، اسپاسم عضلات کف لگن و بعضی بیماری‌های روده نیز می‌توانند چنین علامتی ایجاد کنند.

با اینکه درد مقعدی همیشه به معنای ابتلا به بواسیر نیست، اما هموروئید یکی از شایع‌ترین علت‌هایی است که در مراجعه‌کنندگان دیده می‌شود. نوع درمان این بیماری به عواملی مانند شدت علائم، نوع هموروئید و شرایط فرد بستگی دارد. در برخی بیماران، روش‌های غیرجراحی و کم‌تهاجمی می‌توانند جایگزین مناسبی برای جراحی باشند که در مطلب درمان هموروئید بدون جراحی به بررسی آن‌ها پرداخته‌ایم.

علت درد مقعدی

علل درد مقعدی می‌تواند از بیماری های نشیمنگاهی مانند شقاق تا مشکلات روده متفاوت باشد. در ادامه شایع ترین این علل را نام برده و سپس بررسی خواهیم کرد:

• شقاق یا ترک مقعدی
• هموروئید خارجی یا هموروئید داخلی بیرون‌زده
• یبوست و دفع مدفوع سفت
• آبسه اطراف مقعد
• فیستول مقعدی
• التهاب یا عفونت ناحیه مقعد
• عفونت‌های مقاربتی
• اسپاسم عضلات مقعد و کف لگن
• بیماری‌های التهابی روده مانند کرون
• آسیب ناشی از رابطه مقعدی یا ورود جسم خارجی
• دردهای عصبی ناحیه لگن
• اندومتریوز در زنان
• التهاب پروستات در مردان
• توده‌های مقعد یا راست‌روده در موارد نادر

نوع درد می‌تواند سرنخ‌هایی درباره علت احتمالی ارائه دهد، اما تشخیص قطعی تنها بر اساس شکل درد امکان‌پذیر نیست. برای مثال، درد تیز هنگام دفع بیشتر با شقاق دیده می‌شود، در حالی که درد ضربان‌دار و مداوم همراه با تورم یا تب می‌تواند نشانه آبسه باشد.

به نقل از سایت معتبر NHS.uk:

Do not try to diagnose the cause of pain yourself

تلاش نکنید علت درد را شخصا و بدون ارزیابی پزشکی تشخیص دهید.

شقاق مقعدی

شقاق یا ترک مقعدی معمولا زمانی ایجاد می‌شود که عبور مدفوع خشک و سفت علت بوجود آمدن زخم در مقعد می‌شود. درد این مشکل اغلب هنگام دفع شروع می‌شود و ممکن است بعد از تمام شدن اجابت مزاج نیز ادامه داشته باشد.

بسیاری از افراد مبتلا، درد را به شکل «بریدگی»، «سوزش شدید» یا «درد تیز» توصیف می‌کنند. از نشانه‌های همراه شقاق می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خون روشن روی دستمال یا سطح مدفوع
• احساس اسپاسم یا گرفتگی در ناحیه مقعد
• ترس از دفع به دلیل تجربه درد قبلی

اگر شقاق در مدت طولانی درمان نشود، ممکن است به حالت مزمن تبدیل شود و درمان آن دشوارتر شود.

هموروئید یا بواسیر

همیشه درد هنگام دفع به معنی شقاق نیست. هموروئید یا بواسیر هم می‌تواند باعث ایجاد ناراحتی در این ناحیه شود، به‌خصوص زمانی که توده هموروئیدی بیرون زده، ملتهب یا دچار لخته شده باشد. نکته‌ای که خیلی از افراد نمی‌دانند این است که هموروئید داخلی در بسیاری از موارد بدون درد است و بیشتر با خونریزی خودش را نشان می‌دهد.

آبسه مقعدی

در مقابل، درد ناشی از آبسه مقعدی معمولا حالت متفاوتی دارد. این درد اغلب ثابت است، با نشستن یا حرکت کردن تشدید می‌شود و ممکن است به مرور شدیدتر شود. اگر همراه با تب، تورم، قرمزی یا خروج ترشح چرکی باشد، احتمال عفونت بیشتر مطرح می‌شود و حتما باید سراغ روش های درمان آبسه مقعدی رفت.

یبوست و دفع سخت

از طرف دیگر، گاهی دلیل درد خیلی ساده‌تر است؛ یبوست و دفع سخت می‌تواند فشار زیادی به کانال مقعد وارد کند. مدفوع خشک نه‌تنها باعث درد هنگام دفع می‌شود، بلکه می‌تواند زمینه ایجاد شقاق یا تشدید بواسیر را فراهم کند. در این شرایط، اصلاح رژیم غذایی، افزایش مصرف آب و جلوگیری از زور زدن معمولا اولین قدم درمان است.

عفونت‌های مقاربتی (STI)

برخی عفونت‌ های مقاربتی می‌توانند ناحیه مقعد و راست‌روده را درگیر کنند و باعث درد، سوزش، خارش یا ایجاد ضایعات پوستی شوند. این مشکل به‌ خصوص در افرادی دیده می‌شود که تماس جنسی مقعدی داشته‌اند، اما محدود به این گروه نیست و بعضی عفونت‌ ها می‌توانند از راه‌های دیگر نیز منتقل شوند.

علائمی که ممکن است همراه با عفونت‌های مقاربتی ناحیه مقعد دیده شوند عبارت‌اند از:

• درد یا سوزش داخل مقعد
• خارش مداوم
• ترشح غیرطبیعی از مقعد
• زخم، تاول یا برجستگی‌های پوستی اطراف مقعد
• خونریزی هنگام دفع
• احساس التهاب یا فشار در ناحیه راست‌روده

برخی از عفونت ها و بیماری های مقاربتی که می‌توانند باعث این علائم شوند شامل تبخال تناسلی (هرپس)، زگیل تناسلی ناشی از HPV، سوزاک و کلامیدیا هستند. برای مثال، عفونت کلامیدیا یا سوزاک در ناحیه راست‌روده ممکن است باعث التهاب راست‌روده (پروکتیت) شود که با درد، ترشح و احساس دفع مکرر همراه است.

اسپاسم عضلات کف لگن

گاهی درد بدون زخم، خونریزی یا تورم مشخص ایجاد می‌شود. انقباض ناگهانی عضلات اطراف مقعد می‌تواند درد تیز و کوتاهی ایجاد کند که به آن پروکتالژی فوگاکس گفته می‌شود.

در سندرم لواتور آنی، درد معمولا حالت فشار، سنگینی یا ناراحتی عمیق دارد و ممکن است هنگام نشستن طولانی تشدید شود. این درد گاهی چند ساعت ادامه پیدا می‌کند و با استرس یا انقباض مزمن عضلات کف لگن ارتباط دارد.

بیماری‌های التهابی روده

بیماری کرون و کولیت اولسراتیو ممکن است راست‌ روده و ناحیه اطراف مقعد را درگیر کنند. درد در این شرایط ممکن است همراه با اسهال طولانی، خون یا مخاط در مدفوع، کاهش وزن، دل‌درد یا زخم‌های اطراف مقعد باشد.

ایجاد آبسه و فیستول اطراف مقعد در بعضی افراد مبتلا به بیماری کرون بیشتر دیده می‌شود. وجود علائم گوارشی مداوم در کنار درد مقعد نیازمند بررسی تخصصی است.

آسیب و تحریک مکانیکی

رابطه مقعدی، ورود جسم خارجی، استفاده نادرست از شیاف یا تنقیه و حتی پاک‌کردن شدید ناحیه ممکن است باعث خراش، التهاب یا پارگی شود.

رابطه مقعدی لزوما در همه افراد باعث آسیب نمی‌شود، اما انجام آن بدون روان‌کننده کافی، با فشار زیاد یا در حضور درد و زخم، احتمال شقاق، خونریزی و انتقال عفونت را افزایش می‌دهد. تا زمان مشخص‌ شدن علت درد و ترمیم کامل بافت، بهتر است از هرگونه دخول مقعدی خودداری شود.

سرطان مقعد یا راست‌روده

سرطان از علت‌های شایع درد مقعدی نیست و بیشتر دردها به بیماری‌های خوش‌خیم مربوط‌اند. بااین‌حال، درد ماندگار همراه با توده، خونریزی تکرارشونده، تغییر مداوم عادات دفع یا کاهش وزن غیرقابل توضیح باید بررسی شود.

وجود خون در مدفوع را نباید بدون ارزیابی به بواسیر نسبت داد؛ به‌خصوص در افرادی که سن بالاتر، سابقه خانوادگی سرطان روده یا تغییر جدید در وضعیت دفع دارند.

علت درد داخل مقعدی

درد داخل مقعد معمولا به‌صورت فشار، سنگینی، تیرکشیدن یا درد عمیقی احساس می‌شود که محل آن از روی پوست قابل تشخیص نیست. دلایل احتمالی این نوع درد عبارت‌اند از:

• شقاقی که در کانال مقعد قرار دارد
• هموروئید داخلی بیرون‌زده یا تحت فشار
• آبسه‌ای که در بخش‌های عمقی‌تر تشکیل شده است
• التهاب راست‌روده یا پروکتیت
• گیرکردن مدفوع سفت در راست‌روده
• اسپاسم عضلات عمقی کف لگن
• بیماری التهابی روده
• دردهای عصبی مانند درگیری عصب پودندال
• التهاب پروستات در مردان
• اندومتریوز یا درد ارجاعی لگن در زنان

احساس فشار داخل مقعد همراه با یبوست ممکن است از تجمع مدفوع ناشی شود. در مقابل، درد عمیق و ضربان‌دار همراه با تب، تورم یا ضعف عمومی احتمال عفونت و آبسه را مطرح می‌کند.

درد ناگهانی که فقط چند ثانیه یا چند دقیقه طول می‌کشد و سپس کاملا برطرف می‌شود، ممکن است از اسپاسم عضلانی باشد. اگر این حملات تکرار می‌شوند یا با علائم دیگری همراه‌اند، معاینه برای رد مشکلات ساختاری ضرورت دارد.

علت درد مقعدی بعد از مدفوع بر اساس نوع درد

درد سوزشی و تیز بعد از دفع: بیشتر با شقاق مقعدی مرتبط است؛ به‌خصوص اگر بعد از اجابت مزاج برای مدتی ادامه داشته باشد.

درد همراه با فشار یا احساس توده: می‌تواند به دلیل هموروئید، به ویژه هموروئید خارجی یا ملتهب باشد.

درد ضربان‌دار و مداوم بعد از دفع: احتمال آبسه یا عفونت ناحیه مقعد را مطرح می‌کند.

درد همراه با ترشح یا خیس شدن اطراف مقعد: ممکن است نشانه فیستول مقعدی باشد.

درد کوتاه و ناگهانی که سریع برطرف می‌شود: ممکن است به دلیل اسپاسم عضلات مقعد یا کف لگن باشد.

درد همراه با خارش و سوزش: می‌تواند ناشی از التهاب پوست، عفونت قارچی یا عفونت‌های مقاربتی باشد.

درد همراه با خون روشن هنگام دفع: بیشتر در شقاق و هموروئید دیده می‌شود.

درد عمیق داخل مقعد همراه با علائم گوارشی: ممکن است با التهاب راست‌روده یا بیماری‌های التهابی روده ارتباط داشته باشد.

علت درد مقعدی در زنان

علت‌های شایع مانند شقاق، بواسیر، یبوست، آبسه و فیستول در زنان نیز دیده می‌شوند. بارداری، زایمان، اندومتریوز و برخی اختلالات کف لگن می‌توانند احتمال یا شدت درد را افزایش دهند.

بارداری

افزایش فشار رحم، یبوست و تغییر جریان خون در دوران بارداری می‌تواند احتمال بواسیر و شقاق را بیشتر کند. درد معمولا با دفع مدفوع سفت، تورم کنار مقعد یا خون روشن همراه است.

دارو و پماد در بارداری باید با نظر پزشک یا داروساز مصرف شود؛ حتی محصولاتی که بدون نسخه فروخته می‌شوند ممکن است برای همه افراد مناسب نباشند.

زایمان و دوران پس از زایمان

فشار هنگام زایمان طبیعی ممکن است هموروئید را تشدید کند یا باعث ایجاد شقاق شود. بخیه، یبوست پس از زایمان، کم‌آبی و ترس از دفع نیز می‌توانند درد ناحیه لگن و مقعد را بیشتر کنند.

اگر درد پس از زایمان همراه با تب، ترشح بدبو، تورم رو به افزایش یا ناتوانی در دفع باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.

اندومتریوز

اندومتریوز ممکن است روده، راست‌روده یا بافت‌ های اطراف لگن را درگیر کند. درد ناشی از آن اغلب حالت دوره‌ای دارد و در روزهای نزدیک قاعدگی شدیدتر می‌شود.

علائمی که احتمال اندومتریوز را بیشتر می‌کنند عبارت‌اند از:

• درد عمقی مقعد هنگام قاعدگی
• درد هنگام دفع در روزهای پریود
• درد لگن یا پایین شکم
• درد هنگام یا پس از رابطه جنسی
• قاعدگی‌های بسیار دردناک
• مشکل در بارداری

هر درد مقعدی هنگام پریود به معنای اندومتریوز نیست. یبوست، اسهال، اسپاسم عضلات و شقاق نیز ممکن است در زمان قاعدگی تشدید شوند.

علت درد مقعدی در مردان

بیشتر علت‌ های درد مقعد در مردان و زنان مشترک‌اند؛ شقاق، بواسیر، آبسه، فیستول و یبوست می‌توانند در هر دو جنس ایجاد شوند. با این‌ حال، برخی مشکلات دستگاه ادراری و پروستات در مردان ممکن است درد را به ناحیه مقعد، بین مقعد و بیضه‌ها یا قسمت پایین لگن منتقل کنند.

التهاب پروستات

پروستاتیت یا التهاب پروستات می‌تواند باعث درد در ناحیه مقعد، پرینه، آلت، بیضه‌ها یا زیر شکم شود. این درد ممکن است همراه با علائم زیر باشد:

• سوزش یا درد هنگام ادرار
• تکرر و فوریت ادرار
• دشواری در شروع ادرار
• درد هنگام یا بعد از انزال
• تب و لرز در نوع حاد
• احساس فشار در لگن

عفونت مجاری ادراری و عفونت‌های مقاربتی

عفونت ادراری، التهاب مجرای ادرار و بعضی عفونت‌های مقاربتی ممکن است درد لگن و مقعد را همراه با ترشح مجرا، سوزش ادرار یا تکرر ادرار ایجاد کنند.

در این شرایط نباید صرفا بر اساس علائم آنتی‌بیوتیک مصرف کرد. انتخاب دارو باید پس از معاینه و در صورت نیاز آزمایش ادرار یا بررسی عفونت مقاربتی انجام شود.

اختلال عضلات کف لگن

انقباض مداوم عضلات کف لگن در مردان می‌تواند درد مبهم داخل مقعد، درد هنگام نشستن یا احساس تخلیه ناقص ایجاد کند. در بعضی افراد، درد هنگام انزال یا پس از فعالیت جنسی نیز دیده می‌شود.

در موارد مزمن ممکن است فیزیوتراپی تخصصی کف لگن، اصلاح عادت‌های دفع و درمان عوامل تشدیدکننده لازم باشد.

تشخیص علت درد مقعد چگونه انجام می‌شود؟

پزشک ابتدا درباره زمان شروع درد، ارتباط آن با دفع، وجود خونریزی، تب، ترشح، یبوست، اسهال و علائم ادراری سؤال می‌کند. محل و الگوی درد نیز اهمیت دارد.

بسته به شرایط، مراحل بررسی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• مشاهده پوست و ناحیه اطراف مقعد
• معاینه ملایم انگشتی در صورت امکان
• آنوسکوپی برای مشاهده داخل کانال مقعد
• آزمایش خون یا ادرار
• بررسی عفونت‌های مقاربتی
• تصویربرداری در صورت احتمال آبسه عمقی یا فیستول
• کولونوسکوپی در افراد دارای علائم هشدار یا عوامل خطر

در درد بسیار شدید ناشی از شقاق یا آبسه، ممکن است معاینه داخلی در همان جلسه مناسب نباشد و پزشک روش دیگری برای بررسی انتخاب کند.

درمان درد مقعدی در خانه

درمان خانگی فقط زمانی مناسب است که درد خفیف باشد، مدت کوتاهی از شروع آن گذشته باشد و علامت هشدار مانند تب، خونریزی زیاد، چرک یا تورم رو به افزایش وجود نداشته باشد.

نشستن در آب گرم

قرارگرفتن ناحیه مقعد در آب گرم به مدت حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه می‌تواند به کاهش اسپاسم، سوزش و ناراحتی کمک کند. این کار را می‌توان دو تا سه مرتبه در روز، به‌ویژه پس از اجابت مزاج انجام داد. آب باید گرم و قابل تحمل باشد، نه داغ.

نرم نگه‌داشتن مدفوع

برای کاهش فشار هنگام دفع:

• آب کافی بنوشید.
• میوه، سبزی، حبوبات و غلات سبوس‌دار مصرف کنید.
• فیبر را به‌تدریج افزایش دهید تا نفخ شدید ایجاد نشود.
• هنگام احساس نیاز، دفع را به تعویق نیندازید.
• از زور زدن خودداری کنید.
• زمان نشستن روی توالت را کوتاه نگه دارید.

رعایت بهداشت ملایم

پس از دفع، ناحیه را با آب ولرم یا دستمال مرطوب بدون عطر تمیز کنید و به‌آرامی خشک کنید. صابون‌های عطردار، الکل، اسپری‌های بهداشتی و مالش شدید می‌توانند التهاب را بیشتر کنند.

کمپرس سرد

اگر درد با تورم خارجی همراه است، می‌توان کمپرس سرد پیچیده‌شده در حوله را برای مدت کوتاه روی ناحیه قرار داد. یخ نباید مستقیماً با پوست تماس داشته باشد.

اصلاح فعالیت‌ها

تا زمان کاهش درد:

• از نشستن طولانی خودداری کنید.
• از بلندکردن اجسام سنگین بپرهیزید.
• رابطه مقعدی را متوقف کنید.
• هیچ ماده گیاهی، روغن، جسم یا داروی ناشناخته‌ای وارد مقعد نکنید.

درمان‌های خانگی علت‌هایی مانند آبسه، فیستول، عفونت مقاربتی، پروستاتیت یا اندومتریوز را درمان نمی‌کنند.

دارو درد مقعدی

یک داروی واحد برای همه انواع درد مقعد وجود ندارد. داروی مناسب به علت درد وابسته است.

مسکن‌های خوراکی

استامینوفن می‌تواند برای کاهش موقت درد خفیف استفاده شود، مشروط بر اینکه فرد منع مصرف یا بیماری کبدی نداشته باشد و مقدار مصرف از دوز توصیه‌شده بیشتر نشود.

داروهایی مانند ایبوپروفن برای همه مناسب نیستند. در صورت خونریزی فعال، بیماری کلیه، زخم معده، مصرف داروهای رقیق‌کننده خون یا بارداری باید پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت شود. داروهای حاوی کدئین نیز ممکن است یبوست را تشدید کنند.

مکمل فیبر و داروی یبوست

در صورتی که درد با یبوست و مدفوع سفت مرتبط باشد، مکمل فیبر مانند پسیلیوم یا بعضی ملین‌های اسمزی ممکن است کمک‌کننده باشند. نوع و مقدار مصرف باید متناسب با شرایط فرد انتخاب شود.

مصرف طولانی یا بی‌رویه ملین‌های محرک ممکن است مناسب نباشد. در صورت درد شدید شکم، استفراغ، انسداد یا ناتوانی در دفع نباید بدون ارزیابی پزشکی ملین مصرف کرد.

پماد بی‌حس‌کننده

پمادهای حاوی لیدوکائین ممکن است برای مدت کوتاهی درد سطحی یا درد شقاق را کاهش دهند، اما علت بیماری را برطرف نمی‌کنند. مصرف طولانی، استفاده روی زخم گسترده یا استفاده هم‌زمان از چند محصول بی‌حس‌کننده توصیه نمی‌شود.

پماد هیدروکورتیزون

هیدروکورتیزون ممکن است در بعضی موارد بواسیر خارجی همراه با التهاب و خارش کمک‌کننده باشد. این پماد برای همه علت‌های درد مناسب نیست و روی عفونت، شقاق یا زخم تشخیص‌داده‌نشده نباید خودسرانه استفاده شود.

محصولات بدون نسخه بواسیر معمولاً نباید بیشتر از حدود یک هفته بدون نظر پزشک مصرف شوند، زیرا مصرف طولانی کورتون موضعی می‌تواند پوست را نازک و تحریک‌پذیر کند.

داروهای مخصوص شقاق

در شقاق مزمن یا مقاوم، پزشک ممکن است پماد نیتروگلیسیرین یا داروهایی مانند دیلتیازم و نیفدیپین موضعی تجویز کند. این داروها با کاهش انقباض عضله مقعد و بهبود جریان خون به ترمیم زخم کمک می‌کنند.

نیتروگلیسیرین ممکن است سردرد یا افت فشار ایجاد کند و مصرف آن با بعضی داروهای قلبی و داروهای اختلال نعوظ خطرناک است. این درمان‌ها باید با نسخه و زیر نظر پزشک انجام شوند.

آنتی‌بیوتیک، ضدقارچ و ضدویروس

این داروها فقط زمانی کاربرد دارند که عفونت مشخصی تشخیص داده شده باشد. مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک ممکن است علائم را موقتاً تغییر دهد، عوارض ایجاد کند یا تشخیص را به تأخیر بیندازد.

در آبسه مقعدی، آنتی‌بیوتیک همیشه جایگزین تخلیه چرک نیست. در عفونت‌های مقاربتی نیز نوع درمان به عامل عفونت و نتیجه آزمایش بستگی دارد.

چه زمانی برای درد مقعد به پزشک مراجعه کنیم؟

در شرایط زیر بهتر است در اولین فرصت معاینه شوید:

• درد بعد از چند روز بهتر نشده است.
• درد مرتب عود می‌کند.
• هنگام دفع خون مشاهده می‌شود.
• ترشح، زخم یا برجستگی جدید وجود دارد.
• تغییر مداوم در عادات دفع ایجاد شده است.
• درد هنگام ادرار یا انزال وجود دارد.
• درد در زمان قاعدگی تکرار و تشدید می‌شود.
• درمان خانگی مؤثر نبوده است.

جمع بندی

رد مقعدی می‌تواند از یک تحریک موقتی تا مشکلاتی مانند شقاق، بواسیر لخته‌شده، آبسه، فیستول یا التهاب راست‌روده ناشی شود. نوع درد و علائم همراه می‌توانند به تشخیص کمک کنند، اما برای انتخاب درمان کافی نیستند.

در کلینیک پیکاطب، علت درد مقعد بر اساس شرح‌حال، علائم و معاینه بررسی می‌شود و درمان متناسب با بیماری زمینه‌ای انتخاب خواهد شد. برای دریافت راهنمایی و تعیین وقت معاینه می‌توانید با کلینیک تماس بگیرید.